Mevr. L. Kobussen-Maas

Gemeente Culemborg > Burgerslachtoffers

Achternaam: Maas
Tussenvoegsels:

Voornamen: Leentje
Voorletters: L
Beroep:
Geboorteplaats: Culemborg
Geboortedatum: 16-04-1880
Overlijdensplaats: Nijmegen
Overlijdensdatum: 30-10-1944

Begraafplaats:

Gemeente:
Provincie:
Land:
Vak:
Rij:

Nummer:

Een Culemborgse vrouw

Leentje Maas werd op 16 april 1880 geboren in Culemborg als dochter van de Warmondse arbeider Joseph Maas (1842–1910) en Helena Breij (1841–1908).

Het gezin woonde in Culemborg onder meer aan de Molensteeg A55 en de Oosterwal A37. Leentje groeide op in een tijd waarin het dagelijks leven voor veel Culemborgse gezinnen hard werken en zuinig leven betekende.

Leentje zou uiteindelijk zelf een groot gezin krijgen. Haar levensverhaal voert haar vanuit Culemborg via Valburg naar Nijmegen, waar zij in de laatste oorlogsmaanden van 1944 om het leven kwam.

Een groot gezin

Op 16-jarige leeftijd kreeg Leentje op 27 maart 1896 in Culemborg een zoon, Joseph Gijsbert. Hij werd op 19 april 1896 gedoopt in de Nederlandse Hervormde kerk in Culemborg. Joseph Gijsbert overleed in 1924.

Op 24 augustus 1896 trouwde Leentje in Culemborg met de vader van haar zoon, Gijsbert Jan de Heus. Hij was werkzaam als korenmolenaarsknecht. Door het huwelijk werd Joseph Gijsbert gewettigd.

Op 7 juni 1898 werd hun tweede zoon geboren, Jan Pieter de Heus. Hij werd op 19 juni 1898 gedoopt in de Nederlandse Hervormde kerk in Culemborg. Jan Pieter werd later sigarenmaker. In november 1920 trouwde hij in Beusichem met Maria van der Horst.

Leentje trouwde met Gijsbert Jan de Heus, die aanvankelijk werkzaam was als korenmolenaarsknecht.

Het gezin breidde zich snel uit. In de daaropvolgende jaren werden meerdere kinderen geboren:

Helena, geboren op 22 maart 1900.
Catharina, geboren op 12 maart 1901. Haar vader was onbekend. Leentje erkende Catharina op 4 november 1909.
Gijsbert Jan, geboren op 8 juli 1902.
Pieter Adrianus, geboren op 19 maart 1904.
Arie, geboren op 17 augustus 1906.
Catharina, geboren op 14 maart 1909.
Adrianus, geboren op 30 augustus 1911.

Bij de geboorteaangifte van Adrianus was Gijsbert Jan de Heus inmiddels werkzaam als koetsier.

Op 1 oktober 1916 werd binnen het gezin nog een kindje geboren dat levenloos ter wereld kwam. De naam van het kind is in de beschikbare gegevens niet vermeld.

Het was een groot gezin. Leentje bracht een belangrijk deel van haar volwassen leven door als moeder, in een periode waarin het grootbrengen van zoveel kinderen een zware verantwoordelijkheid moet zijn geweest.

Van Culemborg naar Valburg

Op 2 september 1910 vertrok Leentje uit Culemborg en verhuisde zij naar Valburg.

De verhuizing betekende een nieuwe fase in haar leven. Haar kinderen werden grotendeels buiten Culemborg geboren en groeiden op in de omgeving van Valburg.

Over het verdere leven van alle kinderen is nog niet alles bekend. Wel weten we dat de familie zich in de loop der jaren over verschillende plaatsen verspreidde.

Een tweede huwelijk

In september 1937, toen Leentje 57 jaar oud was, trouwde zij opnieuw. Haar tweede echtgenoot was Wilhelm Anton Victor Kobussen, geboren op 20 mei 1873 in Mülheim-Eppinghoven in Duitsland.

Kobussen was arbeider. Het huwelijk zou echter maar kort duren. Op 15 juni 1938 overleed Wilhelm Anton Victor Kobussen op 65-jarige leeftijd. Leentje werd daarmee opnieuw weduwe.

Nijmegen

Uiteindelijk vestigde Leentje zich in Nijmegen. Haar laatste bekende adres was: Vinkegas 46, Nijmegen. De Vinkegas lag in de omgeving van de Lage Markt, dicht bij de Waal. In de Tweede Wereldoorlog zou dit deel van Nijmegen zwaar worden getroffen.

Nijmegen was na de geallieerde bevrijding van september 1944 een frontstad gebleven. Ten noorden van de Waal bevonden zich Duitse troepen en de stad werd regelmatig beschoten. Voor de inwoners betekende de bevrijding dan ook niet dat het oorlogsgevaar voorbij was.

De laatste dagen van oktober 1944

In de laatste dagen van oktober 1944 was het opnieuw onrustig in Nijmegen. Duitse artillerie beschietingen veroorzaakten veel schade en burgerslachtoffers.

Op 30 oktober 1944 kwam ook Leentje Kobussen-Maas om het leven. Zij was toen 64 jaar oud.

De precieze omstandigheden van haar overlijden zijn niet volledig bekend. De Nijmeegse oorlogsdodenregistratie vermeldt haar als oorlogsslachtoffer, maar geeft geen sluitende beschrijving van de manier waarop zij precies om het leven kwam.

Waarschijnlijk omgekomen door een granaatinslag

Er zijn wel aanwijzingen over wat er kan zijn gebeurd.

Haar woning aan de Vinkegas 46 lag achter een smederij aan de Lage Markt. De omgeving werd tijdens de gevechten zwaar beschadigd.

Onderzoek naar de oorlogsschade in dit deel van Nijmegen maakt het aannemelijk dat Leentje bij een granaatinslag om het leven is gekomen. Ook onderzoeker Rob Essers acht deze mogelijkheid waarschijnlijk.

Bron: Noviomagus.nl, foto GN110320

Een foto van het Regionaal Archief Nijmegen, GN110320, laat de verwoeste omgeving zien.

De exacte omstandigheden blijven echter onzeker. Er is vooralsnog geen bron gevonden die beschrijft waar Leentje zich precies bevond op het moment dat zij werd getroffen. Daarom kan haar overlijden het beste voorzichtig worden omschreven als:

Op 30 oktober 1944 kwam Leentje Kobussen-Maas in Nijmegen om het leven, waarschijnlijk als gevolg van een granaatinslag.

Een leven tussen Culemborg, Valburg en Nijmegen

Achter de naam L. Kobussen-Maas op de lijst van oorlogsslachtoffers gaat een heel leven schuil.

Leentje werd in 1880 geboren in Culemborg. Ze groeide op als dochter van Joseph Maas en Helena Breij. Ze trouwde jong, kreeg een groot gezin en verhuisde later van Culemborg naar Valburg. Na het overlijden van haar eerste echtgenoot trouwde zij opnieuw, om een jaar later opnieuw weduwe te worden.

Uiteindelijk kwam zij in Nijmegen terecht. Daar eindigde op 30 oktober 1944 haar leven, midden in een oorlog die zij als 64-jarige vrouw niet zelf had gezocht, maar waarvan zij wel het slachtoffer werd.

Voor Culemborg is haar verhaal bijzonder omdat haar leven hier begon. Haar naam is daarmee niet alleen verbonden met Nijmegen en de oorlogsslachtoffers van 1944, maar ook met de geschiedenis van Culemborg aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.

Leentje Maas was geen militair en geen verzetsstrijder. Ze was een gewone Culemborgse vrouw, moeder en weduwe. Juist daarom verdient ook haar verhaal een plaats in de herinnering aan de oorlogsslachtoffers uit onze streek.

Bronnen

Eigen genealogisch en historisch onderzoek.

Werkgroep Oorlogsdoden Nijmegen 1940–1945.

Regionaal Archief Nijmegen, foto GN110320.

Onderzoek van Rob Essers naar de Lage Markt en Vinkegas in Nijmegen.

Burgerlijke-stand- en genealogische gegevens betreffende de familie Maas, De Heus en Kobussen.