Vermeende crash Spitfire nabij Buurmalsen 1945

Gemeente Buren > Gecrashte geallieerde vliegtuigen

Het mysterie van Supermarine Spitfire TB836: Het verhaal van Flight Lieutenant Frank Lewis (20 april 1945)

Supermarine Spitfire LF.XVIe (‘TE311_-_4D-V’_(33196457814)-Alan Wilson)

Op 20 april 1945 – slechts twee weken voor het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa – steeg Flight Lieutenant Francis "Frank" Samuel Lewis op voor een gevechtsmissie. Zijn Spitfire werd getroffen door Duits luchtafweergeschut (Flak), waarna hij per parachute het brandende toestel moest verlaten.

Jarenlang werd in regionale overzichten aangenomen dat het ging om Spitfire TB836 en dat de crash plaatsvond in de Gelderse Betuwe, tussen Culemborg en Buurmalsen. Lopend archiefonderzoek door historisch onderzoeker Heidi van Houten in Britse en Canadese archieven brengt echter een complexer en intrigerender verhaal aan het licht.

Het toestel

66 Sqdn badge (Copyrigh: David Lewis)

Type: Supermarine Spitfire LF.XVI

Serienummer: TB836
Squadron: No. 66 Squadron RAF
Code: LZ- (laatste letter onbekend)
Motor: Packard Merlin 266 (in licentie gebouwde Rolls-Royce Merlin)
Basis: Vliegbasis Twente (B.106)
Spitfire TB836 was op 20 april 1945 splinternieuw: het toestel werd die specifieke middag voor het allereerst ingezet op een operationele gevechtsvlucht.

De piloot: Francis "Frank" Samuel Lewis

Francis "Frank" Samuel Lewis werd op 6 december 1921 geboren nabij Abergavenny (Wales) als zoon van Samuel Charles Lewis en Annie Margaret Kyte. Rond 1927 verhuisde het gezin naar Chipping Ongar in Essex, vlak bij het vliegveld North Weald.

In zijn jeugd ontsnapte Frank al eens aan de dood: toen hij in het ziekenhuis van Brentwood lag voor een blindedarmoperatie, werd het gebouw getroffen door een Duitse V1-vliegende bom. Verschillende mensen op de kraamafdeling kwamen om, maar Frank bleef ongedaerd.

In 1942 trad hij in dienst bij de Royal Air Force (RAF). Na zijn basistraining in Scarborough werd hij naar de Verenigde Staten gestuurd voor zijn vliegopleiding. Vlak voor zijn geplande terugkeer kreeg hij in New York de opdracht om als instructeur te dienen op Luke Airfield in Phoenix, Arizona. Deze stationering vertraagde zijn actieve inzet in Europa met ruim een jaar, een speling van het lot die waarschijnlijk zijn leven heeft gered.

Frank en Esther bij hun huwelijk op 7 nov. 1944 (Copyright: David Lewis)

Na zijn terugkeer in Engeland in 1944 werd hij in Sidmouth specifiek opgeleid voor duikbombardementen. Op 7 november 1944 trouwde hij met Esther Annie Abell (1924-2002). Op het moment dat Frank in april 1945 zijn missies vloog vanaf vliegveld Twente, was Esther zwanger van hun zoon David. Later kreeg het echtpaar nog een dochter, Pamela Mary (1949-2013).
Frank Lewis overleefde de oorlog en overleed op 24 november 2005 in Leicester op 83-jarige leeftijd.

De 'Wings' van Frank (Copyright: David Lewis)

De gevechtsmissie van 20 april 1945Om 15:25 uur steeg F/Lt Lewis vanaf Vliegbasis Twente (B.106) op samen met zes andere Spitfires van No. 66 Squadron. Het doel was het bestoken van strategische spoorlijnen in het Duits-Nederlandse grensgebied tussen Leer, Emden, Oldenburg en Wilhelmshaven.

Twee Spitfires, één raadsel: RK842 en TB836

Onderzoek in de originele Operations Record Books (ORB) van No. 66 Squadron laat zien hoe ingewikkeld de administratie rond de toestellen was:

Spitfire RK842: Raakte op 1 april 1945 zwaar beschadigd door Flak bij Deventer/Zwolle. Het toestel kreeg een Category A/C-status (zware schade die door een mobiel reparatieteam hersteld kon worden). Op 20 april 1945 duikt het serienummer RK842 weer op in de dagboeken als het toestel waarin Frank Lewis opsteeg.

Spitfire TB836: Werd op 22 maart 1945 ingedeeld bij No. 66 Squadron en vloog tot 7 april diverse missies. Na 7 april verdwijnt TB836 uit de logboeken van het squadron.

Naoorlogse databases en crashlijsten koppelden de naam van Frank Lewis en de datum 20 april 1945 aan de TB836 én aan de locatie Culemborg/Buurmalsen. Mogelijk is hier sprake van een administratieve persoons- of locatiewissel na de oorlog.

Een hachelijke ontsnapping

Tijdens de aanval boven het grensgebied werd het toestel van Lewis zwaar getroffen door Flak. Er brak brand uit, wat hij pas doorkreeg toen een squadrongenoot via de boordradio riep dat hij direct moest springen ("Bale out!"). Omdat de Spitfire gloednieuw was, zat het mechanisme van de cockpitkap nog erg stijf. De kap klemde vast, waardoor Lewis het vliegtuig niet kon doen kantelen om eruit te vallen. Pas na een hevige strijd wist hij de kap met brute kracht open te duwen. Hij sprong op het nippertje uit de dalende kist en miste bij het verlaten van de cockpit op een haar na het staartvlak.

Lewis landde met zijn parachute boven in een hoge dennenboom. Terwijl hij daar hulpeloos vastzat, zag hij niet veel later een militaire colonne van het 2nd Canadian Corps naderen en hoorde hij de soldaten met een onmiskenbaar Canadees accent praten. Met behulp van een ladder werd hij door de Canadezen uit de boomtop bevrijd. Drie dagen later meldde hij zich alweer ongedeerd op zijn thuisbasis in Twente. Voor het redden van zijn leven met een parachute werd hij later lid van de befaamde Caterpillar Club.

Frank was lid van de zgn. Caterpillar Club (Copyright: David Lewis)

Ontrafeling van het historische raadsel

De veronderstelling dat Lewis neerstortte in de Betuwe (Culemborg/Buurmalsen) is om meerdere redenen historisch achterhaald:

Frontlijn: De West-Betuwe was op 20 april 1945 nog bezet gebied. Als Lewis daar geland was, had hij nooit door Canadese troepen bevrijd kunnen worden en drie dagen later op Twente kunnen staan.
Squadron-activiteit: De logboeken van No. 66 Squadron en omliggende RAF-squadrons tonen aan dat er op 20 april 1945 geen operationele Spitfire-verliezen waren in de Betuwe.
Mogelijke verklaring: De foutieve locatievermelding berust waarschijnlijk op een naoorlogse verwarring rond spoorlijnidentificaties of een verwisseling van crash rapporten.

Het onderzoek door Heidi van Houten in de Canadese War Diaries en onderhoudsregisters (Repair and Salvage Units) loopt nog om het exacte spoor van zowel de RK842 als de TB836 definitief te sluiten.

Over No. 66 Squadron RAF

No. 66 Squadron RAF, ook wel bekend als 'Clickety-Click', was een van de meest ervaren Spitfire-squadrons van de RAF. Het squadron speelde een prominente rol in de Slag om Engeland en maakte later deel uit van de 2nd Tactical Air Force, die de geallieerde opmars in Noordwest-Europa ondersteunde. In de laatste maanden van de oorlog vloog het squadron vanuit vliegveld Twente en voerde het vooral gewapende verkenningen uit boven Duitsland. Het squadron werd op 30 april 1945, slechts tien dagen na de crash van Lewis, ontbonden.

Met veel dank aan David Lewis, de zoon van Frank en bovenal aan Heidi van Houten