Vermeende crash Spitfire nabij Buurmalsen 1945

Gemeente Buren > Gecrashte geallieerde vliegtuigen

Het mysterie van Supermarine Spitfire TB836: Het verhaal van Flight Lieutenant Frank Lewis (20 april 1945)

Supermarine Spitfire LF.XVIe (‘TE311_-_4D-V’_(33196457814)-Alan Wilson)

Op 20 april 1945, slechts twee weken voor het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa, kwam de gloednieuwe Supermarine Spitfire TB836 van No. 66 Squadron na een gevechtsactie neer. Jarenlang werd aangenomen dat het toestel neerstortte in de Gelderse Betuwe, tussen Culemborg en Buurmalsen. Recent archiefonderzoek in Engelse en Canadese militaire archieven heeft het werkelijke verloop van deze hachelijke vlucht echter aan het licht gebracht.

Het toestel

66 Sqdn badge (Copyrigh: David Lewis)

Type: Supermarine Spitfire LF.XVI

Serienummer: TB836
Squadron: No. 66 Squadron RAF
Code: LZ- (laatste letter onbekend)
Motor: Packard Merlin 266 (in licentie gebouwde Rolls-Royce Merlin)
Basis: Vliegbasis Twente (B.106)
Spitfire TB836 was op 20 april 1945 splinternieuw: het toestel werd die specifieke middag voor het allereerst ingezet op een operationele gevechtsvlucht.

De piloot: Francis "Frank" Samuel Lewis

Francis "Frank" Samuel Lewis werd op 6 december 1921 geboren nabij Abergavenny (Wales) als zoon van Samuel Charles Lewis (1885-1976) en Annie Margaret Kyte (1892-1936). Rond 1927 verhuisde het gezin naar Chipping Ongar in Essex. Vlak bij deze locatie lag ook het vliegveld North Weald, vanwaar Frank later zou opstijgen voor zijn allerlaatste RAF-vlucht naar Hatfield.

In die periode ontsnapte Frank overigens al eens aan een wisse dood. Toen hij in het ziekenhuis van Brentwood lag om zijn blindedarm te laten verwijderen, werd het ziekenhuis getroffen door een Duitse V1-vliegende bom, de zgn.Doodlebug. Bij deze inslag kwamen verschillende mensen op de kraamafdeling om het leven, maar Frank kwam er wonder boven wonder ongedeerd van af.

In 1942 begon Frank zijn militaire loopbaan bij de Royal Air Force. Na een basistraining in Scarborough werd hij naar de Verenigde Staten gestuurd voor zijn vliegopleiding. Vlak voor zijn geplande terugkeer naar Engeland kreeg hij in New York de opdracht om als vlieginstructeur aan de slag te gaan op Luke Airfield in Phoenix, Arizona. Deze stationering in de Amerikaanse woestijn vertraagde zijn actieve inzet in Europa met ruim een jaar, een speling van het lot die waarschijnlijk zijn leven heeft gered.

Frank en Esther bij hun huwelijk op 7 nov. 1944 (Copyright: David Lewis)

Na zijn terugkeer in Engeland in 1944 werd hij in Sidmouth specifiek opgeleid voor duikbombardementen. Op 7 november 1944 trouwde hij met Esther Annie Abell (1924-2002). Op het moment dat Frank in april 1945 zijn missies vloog vanaf vliegveld Twente, was Esther zwanger van hun zoon David. Later kreeg het echtpaar nog een dochter, Pamela Mary (1949-2013).
Frank Lewis overleefde de oorlog en overleed op 24 november 2005 in Leicester op 83-jarige leeftijd.

De 'Wings' van Frank (Copyright: David Lewis)

De gevechtsmissie van 20 april 1945

Om 15:25 uur steeg Flight Lieutenant Lewis vanaf vliegbasis Twente op voor een gewapende verkenning en duikbombardementsmissie. Het doelwit was het bestoken van strategische Duitse infrastructuur en spoorlijnen ter ondersteuning van de geallieerde opmars.

Tijdens de actie werd zijn Spitfire getroffen door Duits luchtafweergeschut (Flak). De granaatinslag veroorzaakte direct brand, maar Lewis merkte dit in eerste instantie zelf niet op. Pas toen een squadrongenoot hem via de boordradio dringend toeriep dat zijn kist in brand stond en hij direct moest springen ("bale out!"), besefte hij de ernst van de situatie.

Een hachelijke ontsnapping

Het verlaten van het brandende toestel verliep uiterst moeizaam. Omdat de Spitfire gloednieuw was, zat het mechanisme van de cockpitkap nog erg stijf. De kap klemde vast, waardoor Lewis het vliegtuig niet kon doen kantelen om eruit te vallen. Pas na een hevige strijd wist hij de kap met brute kracht open te duwen. Hij sprong op het nippertje uit de dalende kist en miste bij het verlaten van de cockpit op een haar na het staartvlak.

Lewis landde met zijn parachute boven in een hoge dennenboom. Terwijl hij daar hulpeloos vastzat, zag hij niet veel later een militaire colonne naderen en hoorde hij de soldaten met een onmiskenbaar Canadees accent praten. Met behulp van een ladder werd hij door de Canadezen uit de boomtop bevrijd. Drie dagen later meldde hij zich alweer ongedeerd op zijn thuisbasis in Twente. Voor het redden van zijn leven met een parachute werd hij later lid van de befaamde Caterpillar Club.

Frank was lid van de zgn. Caterpillar Club (Copyright: David Lewis)

Ontrafeling van het historische raadsel

In regionale overzichten en oudere crashlijsten werd Buurmalsen/Culemborg steevast genoemd als de crashlocatie van Spitfire TB836. Dit zorgde bij historici voor een groot raadsel: de West-Betuwe was op 20 april 1945 immers nog bezet gebied (de bevrijding daar vond pas begin mei plaats). Als Lewis in Buurmalsen zou zijn geland, had hij onmogelijk direct door een Canadese colonne bevrijd kunnen worden en drie dagen later alweer in Twente kunnen zijn.

Onderzoek van historisch onderzoeker Heidi van Houten in het officiële logboek van No. 66 Squadron (Operations Record Book / AIR 27/600) heeft dit mysterie definitief opgelost:

Het werkelijke doelgebied: De ORB vermeldt dat de operatie van 66 Squadron die middag plaatsvond boven Noord-Duitsland, gericht op de strategische spoorlijnen tussen Emden, Oldenburg en Wilhelmshaven.

Landing binnen eigen linies: Het squadronlogboek noteert expliciet dat Lewis zijn getroffen toestel verliet "within our lines" (binnen bevrijd gebied). Korte tijd later ontving het squadron officieel bericht van het 2e Canadese Legerkorps (II Canadian Corps) dat Lewis ongedeerd bij hen was opgevangen.

De frontlijn op 20 april 1945: Op die datum rukte het 2e Canadese Legerkorps op in Noord-Oost Nederland (Groningen was op 16 april bevrijd) en stak het de Duitse grens over richting Oldenburg.

Nieuwe inzichten uit de Britse archieven (The National Archives)

Recent en diepgaand archiefonderzoek van Heidi van Houten in de officiële Operation Record Books (ORB) van het No. 66 Squadron RAF (AIR 27/600/31 en 32) werpt een verrassend nieuw licht op de gebeurtenissen rond Frank Lewis.

Het werkelijke toestel (Spitfire RK842):

Waar in diverse secundaire bronnen en databases lang werd gesproken over Spitfire TB836, tonen de originele dagrapporten van 66 Squadron aan dat F/Lt Frank Lewis op 20 april 1945 vloog in de Spitfire LF Mk XVI met serienummer RK842.

De missie en de noodlanding:

Op 20 april 1945 steeg Lewis samen met zes andere Spitfire-piloten op vanaf vliegbasis Twente (Advanced Landing Ground B106) voor een aanval op de Duitse spoorlijnen tussen Leer, Emden, Oldenburg en Wilhelmshaven. Tijdens deze bombardementsmissie werd zijn Spitfire (RK842) boven Duitsland zwaar getroffen door vijandelijk luchtafweergeschut (Flak). Lewis moest zijn kist verlaten, maar bleek ongedeerd ("F/Lt F. Lewis safe").

Toestelhistorie van de RK842:

Uit de vliegregisters blijkt dat de Spitfire RK842 op 1 april 1945 al eerder beschadigd raakte door Flak bij vliegbasis Schijndel (B85), maar toen veilig aan de grond werd gezet door F/Lt D. Mercer. Na herstel werd het toestel op 20 april weer operationeel ingezet voor de noodlottige vlucht van Lewis.

Verder onderzoek:

Het blijft een intrigerend raadsel waarom latere databases de Spitfire TB836 aan een crash bij Buurmalsen hebben gekoppeld, terwijl de dagrapporten van het squadron zelf een ander verhaal laten zien. Aanvullend onderzoek in de logboeken van de 411 (Polish) Repair and Salvage Unit en de Canadese War Diaries moet hier in de toekomst mogelijk nog meer helderheid over verschaffen.

Conclusie:

Spitfire TB836 is op 20 april 1945 niet neergestort in de Betuwe, maar raakte beschadigd tijdens acties boven de Duitse grensstreek. Flight Lieutenant Lewis wist terug te vliegen naar bevrijd gebied in het noorden, waar hij bij de oprukkende Canadezen in een boom landde. De vermelding van Culemborg/Buurmalsen in oudere archieven berust op een naoorlogse persoons- of locatiesverwarring rondom de spoorlijn Utrecht - 's-Hertogenbosch.

Over No. 66 Squadron RAF

No. 66 Squadron RAF, ook wel bekend als 'Clickety-Click', was een van de meest ervaren Spitfire-squadrons van de RAF. Het squadron speelde een prominente rol in de Slag om Engeland en maakte later deel uit van de 2nd Tactical Air Force, die de geallieerde opmars in Noordwest-Europa ondersteunde. In de laatste maanden van de oorlog vloog het squadron vanuit vliegveld Twente en voerde het vooral gewapende verkenningen uit boven Duitsland. Het squadron werd op 30 april 1945, slechts tien dagen na de crash van Lewis, ontbonden.

Met veel dank aan David Lewis, de zoon van Frank en bovenal aan Heidi van Houten