Crash Hawker Typhoon dec. 1944

Gemeente Culemborg > Gecrashte geallieerde vliegtuigen

Noodlanding op het ijs: De gecrashte Hawker Typhoon (31 december 1944)

Hawker Typhoon MN235 in het RAF Museum in Hendon Bron: Dapi89 op en.wikipedia

Op de ochtend van Oudejaarsdag 1944 voltrok zich een spectaculair luchtvaartincident net ten zuidwesten van Culemborg. Een geallieerde jachtbommenwerper maakte na te zijn geraakt door Duits afweergeschut een geslaagde buiklanding op een dichtgevroren uiterwaarde.
De piloot bleek een van de meest ervaren en hooggedecoreerde squadroncommandanten van de geallieerde luchtmacht te zijn.

Jeugd en opleiding

Allan Henderson Smith werd op 12 januari 1921 geboren in Auckland, Nieuw-Zeeland. Zijn vader was Arthur Henserson Smith en zijn moeder Eugène Victoria McCullagh (1891-1974). Hij groeide op in Auckland en ging achtereenvolgens naar de Mangawhau School en de Mt Albert Grammar School. Voordat hij zich aanmeldde voor militaire dienst, was hij werkzaam als accountant. Hij behoorde tot de Anglicaanse kerkgemeenschap.

Een indrukwekkende militaire loopbaan

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, meldde Smith zich aan bij de Royal New Zealand Air Force (RNZAF) onder servicenummer NZ411947 (later ook geregistreerd als 133040). Hij vertrok vanuit Nieuw-Zeeland aan boord van het schip de Dominion Monarch naar Canada, waar hij zijn geavanceerde pilotenopleiding volgde aan de No. 6 Service Flying Training School van de RCAF in Dunnville, Ontario, waar hij op 7 november 1941 afstudeerde.

Gedurende de oorlog vloog hij onder meer in Hawker Hurricanes en Hawker Typhoons. Hij diende bij verschillende operationele eenheden, waaronder het No. 5 Squadron en het beroemde No. 486 (NZ) Squadron. Vanaf juli 1944 werd hij aangesteld als de Commanding Officer (squadroncommandant) van het No. 197 Squadron RAF, dat ten tijde van de crash gestationeerd was op het bevrijde vliegveld Deurne bij Antwerpen (België).

Smith was een absolute veteraan. Voor zijn getoonde moed en uitzonderlijke leiderschap aan het front werd hij in 1944 eervolle vermeld (Mentioned in Despatches). Op 17 november 1944 werd hij officieel onderscheiden met het prestigieuze Distinguished Flying Cross (DFC).

Luchtfoto van de spoorbrug uit 1936, gemaakt door KLM Aerocarto-Aviodrome, Lelystad

De missie en de crash

Die zondagochtend steeg Smith om 09:45 uur met zijn Typhoon op vanaf de geallieerde vliegbasis B.70 (Antwerpen/Deurne) in België. Het doel van de missie was een gewapende verkenning en het op lage hoogte bestoken van een tactisch doel, de strategische spoorbrug in Culemborg, in het nog bezette Nederlandse achterland.

Rond 10:20 uur werd het toestel bij deze spoorbrug zwaar getroffen door Duits luchtafweergeschut (Flak). Met een zwaar beschadigde machine en een uitgevallen motor wist Smith zijn vliegtuig via een buiklanding aan de grond te zetten op een dichtgevroren uiterwaarde, ongeveer twee kilometer ten zuidwesten van Culemborg. Het jachtvliegtuig werd hierbij volledig vernield, maar de piloot overleefde de noodlanding.

Krijgsgevangenschap, overleving en latere jaren

Omdat de regio Culemborg destijds nog stevig in Duitse handen was, werd de Nieuw-Zeelandse vliegenier al snel na zijn landing door Duitse troepen gevangengenomen. Hij werd afgevoerd naar Duitsland en bracht de resterende winter- en voorjaarsmaanden door in het beruchte krijgsgevangenenkamp Stalag VII-A (POW-nummer 9207) in Moosburg (Beieren).

Terwijl hij in gevangenschap zat, werd hem begin 1945 officieel een Bar op zijn DFC (een tweede toekenning) verleend voor zijn eerdere prestaties bij het squadron. Uiteindelijk werd het kamp in Moosburg op 29 april 1945 bevrijd door Amerikaanse troepen, waarna Smith kon worden gerepatrieerd. Voor zijn totale krijgsdienst ontving hij onder andere de 1939-1945 Star, de Atlantic Star (met de gesp 'France and Germany'), de Defence Medal, de War Medal 1939-1945 (met Oak Leaf voor zijn MiD) en de New Zealand War Service Medal.

Irene en Allan bij de uitreiking van New Zealand War Service Medal (Bron Auckland museum)

Na zijn terugkeer in Nieuw-Zeeland trad Smith in 1946 in het huwelijk met zijn vrouw Irene May Duddleston (1920-2004) en ze kregen samen twee dochters: Carol en Denise.
Hij verliet de luchtmacht definitief in december 1945 en bouwde een succesvolle civiele loopbaan op. Hij werd uiteindelijk algemeen directeur (General Manager) van het Nieuw-Zeelandse bedrijf Wilson Foods Ltd..

Allan Henderson Smith leidde een lang en productief leven. Hij overleed in juni 2004 op 83-jarige leeftijd, waarna zijn overlijdensbericht op 3/4 juli 2004 in de New Zealand Herald werd gepubliceerd.

Daar stond de volgende info in:

1. Zijn tactiek om te overleven

Binnen de luchtmacht stond Allan Smith bekend als een uiterst berekenende vlieger die risico's meedogenloos minimaliseerde. Zijn focus lag altijd op overleven. Hij elimineerde systematisch zijn eigen fouten en bedacht specifieke tactieken om het Duitse luchtafweergeschut te ontwijken. Pas als hij er absoluut zeker van was dat hij de situatie meester was, zette hij de aanval in.

2. Oog in oog met de vijand

Ondanks de harde realiteit van de luchtoorlog behield Smith zijn diepe menselijkheid. Na het neerhalen van een Duitse Messerschmitt 109 schreef hij in zijn dagboek hoe hij de vijandelijke piloot tijdens de val recht in de ogen keek. In plaats van euforie of overwinningsdrang voelde hij destijds enkel een diepe angst en het morele besef van het nemen van een mensenleven, een moment dat hem zijn hele leven zou bijblijven.

3. Passie voor cricket

Vóór de oorlog was Smith een veelbelovend sporttalent in Nieuw-Zeeland. Als tiener was hij een uitblinkende wicketkeeper bij zijn scholen Mangawhau en Mt Albert Grammar. Hoewel de oorlog zijn sportcarrière vroegtijdig beëindigde, bleef de passie voor cricket groot: tijdens zijn legerdienst in Engeland greep hij elke vrije minuut buiten zijn vluchten om aan om alsnog op het veld te staan.