Spitfire nabij Buurmalsen 1945

Gemeente Buren > Gecrashte geallieerde vliegtuigen

Crash Supermarine Spitfire TB836 (LZ-) bij Buurmalsen, 20 april 1945

Supermarine Spitfire LF.XVIe (‘TE311_-_4D-V’_(33196457814)-Alan Wilson)

Op 20 april 1945, slechts twee weken voor het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa, maakte een Supermarine Spitfire van de Royal Air Force een noodlanding tussen Culemborg en Buurmalsen, in de Gelderse Betuwe. De piloot, Flight Lieutenant Frank Lewis, was op een duikbombardementsmissie toen zijn toestel werd geraakt door Duits luchtafweergeschut. Hij wist op tijd te springen en overleefde de oorlog.

Het toestel

66 Sqdn badge (Copyrigh: David Lewis)

Type: Supermarine Spitfire LF.XVI

Serienummer: TB836
Squadron: No. 66 Squadron RAF
Code: LZ- (laatste letter onbekend)
Motor: Packard Merlin 266 (in licentie gebouwde Rolls-Royce Merlin)
Basis: Vliegbasis Twente (B.106)

De piloot en zijn achtergrond

Naam: Francis "Frank" Samuel Lewis
Rang: Flight Lieutenant
Functie: Piloot

Frank Lewis werd op 6 december 1921 geboren nabij Abergavenny. Zijn ouders waren Samuel Charles Lewis (1885-1976) en Annie Margaret Kyte (1892-1936). Het gezin verhuisde rond 1927 naar Brentwood in Essex.
Frank begon zijn militaire loopbaan in 1942 met een basistraining in Scarborough, waarna hij naar de Verenigde Staten werd gestuurd voor zijn vliegopleiding. Vlak voor zijn geplande terugkeer naar Engeland kreeg hij in New York de opdracht om op Luke Airfield, Phoenix, Arizona als vlieginstructeur aan de slag te gaan. Deze stationering in de Amerikaanse woestijn vertraagde zijn actieve inzet in Europa met ruim een jaar, wat achteraf gezien waarschijnlijk zijn leven heeft gered.

Frank en Esther bij hun huwelijk op 7 nov. 1944 (Copyright: David Lewis)

Bij zijn terugkeer in Engeland in 1944, gestationeerd in Sidmouth, werd hij specifiek getraind in duikbombardementen, aangezien daar in die fase van de strijd de tactische prioriteit lag. In november 1944 trad hij in het huwelijk met Esther Annie Abell (1924-2005).

Op het moment dat hij op missie ging boven de Betuwe, was zijn vrouw zwanger van hun zoon David. Ze kregen in 1949 samen nog een dochter Pamela Mary (1949-2013).
Frank Lewis overleefde de oorlog en overleed op 24 november 2005 In Leicester.

De 'Wings' van Frank (Copyright: David Lewis)

De vlucht en het doelwit

Op 20 april 1945 om 15:25 uur steeg Flight Lieutenant Lewis op vanaf vliegveld Twente voor een gewapende verkenning. Zijn missie was het duikbombarderen van een strategische brug, volgens latere herinneringen specifiek een rivierbrug, in het kader van de geallieerde opmars in de nadagen van de oorlog.

Het toestel dat hij die dag vloog, de Spitfire TB836, werd die middag voor de allereerste keer ingezet tijdens een operationele gevechtsvlucht.

Neergeschoten

Om 16:20 uur, boven de Betuwe, werd de Spitfire geraakt door Duits luchtafweergeschut (Flak) in de omgeving van de Rijksstraatweg tussen Culemborg en Buurmalsen. De granaatinslag veroorzaakte een brand, maar Lewis had aanvankelijk zelf niet door dat zijn toestel vlam had gevat. Hij werd via de radio gewaarschuwd door een squadrongenoot, die hem met klem de instructie gaf om direct te springen ("bale out"). Het toestel raakte zwaar beschadigd.

De ontsnapping

Frank Lewis raakte in grote moeilijkheden toen zijn toestel snel hoogte verloor. Omdat de Spitfire gloednieuw was, bleek de cockpitkap nog erg stroef en stijf te zitten. De kap zat aanvankelijk muurvast, waardoor hij het toestel niet kon omdraaien om er veilig uit te vallen. Uiteindelijk wist hij de kap met brute kracht open te krijgen en sprong hij met zijn parachute uit het brandende vliegtuig. Het was een hachelijke ontsnapping: bij het verlaten van de cockpit miste hij op een haar na het staartvlak van zijn eigen toestel.

Lewis landde uiteindelijk hoog in een dennenboom. Terwijl hij daar vastzat, zag hij een legercolonne naderen en hoorde hij de soldaten overduidelijk met een Canadees accent praten. Met behulp van een ladder werd de piloot uit zijn benarde positie in de boomtop bevrijd. Drie dagen later keerde hij alweer terug bij zijn squadron in Twente.

Frank was lid van de zgn. Caterpillar Club (Copyright: David Lewis)

De vermoedelijk crashplaats van Frank (Bron: Topotijdreis)

Het historische raadsel

Geldermalsen en de omliggende West-Betuwe waren op 20 april 1945 nog bezet gebied; de frontlijn lag op dat moment een stuk oostelijker. Pas op 4 mei gaven de Duitsers in West-Nederland zich over en de Canadezen trokken pas in de dagen daarna de West-Betuwe binnen. Dat Lewis vanuit zijn boomtop direct een Canadese legercolonne hoorde en zag naderen, stelt historici voor een raadsel. Er zijn historisch gezien twee scenario's die dit kunnen verklaren:

Scenario 1: Landing ten zuiden van de Waal (Meest waarschijnlijk) Een Spitfire die op operationele snelheid (al gauw 500+ km/u) wordt geraakt en hoogte verliest terwijl de piloot worstelt met een vastzittende cockpitkap, legt in een paar minuten tijd vele kilometers af. Hoewel het toestel ter hoogte van Culemborg/Buurmalsen werd getroffen, is Lewis na zijn worsteling vermoedelijk pas kilometers verderop, ten zuiden van de Waal in Noord-Brabant, uit zijn toestel gesprongen. Daar landde hij in reeds bevrijd gebied waar de Canadezen inderdaad gestationeerd waren. Dit verklaart waarom hij direct door hen met een ladder werd bevrijd en tevens waarom hij zonder ingewikkelde ontsnappingslijnen al na drie dagen vlot terug was op zijn basis in Twente. Buitenlandse historici schrijven dan vaak kortweg op: "Geraakt bij Geldermalsen, opgepikt door Canadezen", zonder de lokale topografie en de exacte linies te kennen.

Scenario 2: Redding door het Nederlandse verzet als Lewis wél ten noorden van de Waal (in bezet gebied tussen Buren, Buurmalsen en Culemborg) in de boom is geland, kan hij onmogelijk direct door een reguliere Canadese colonne zijn meegenomen. In dat scenario moet hij zijn gered door lokale Betuwse verzetsmensen. Hij zou dan via een zogeheten line-crosser (bijvoorbeeld over de Waal bij Tiel of via de Biesbosch) in recordtempo naar bevrijd gebied zijn gesmokkeld om binnen drie dagen weer bij zijn eenheid te zijn. Het verklaart dan echter nog steeds niet de Canadese stemmen die Frank heeft gehoord.....

Over No. 66 Squadron RAF

No. 66 Squadron RAF, ook wel bekend als 'Clickety-Click', was een van de meest ervaren Spitfire-squadrons van de RAF. Het squadron speelde een prominente rol in de Slag om Engeland en maakte later deel uit van de 2nd Tactical Air Force, die de geallieerde opmars in Noordwest-Europa ondersteunde. In de laatste maanden van de oorlog vloog het squadron vanuit vliegveld Twente en voerde het vooral gewapende verkenningen uit boven Duitsland. Het squadron werd op 30 april 1945, slechts tien dagen na de crash van Lewis, ontbonden.

Met veel dank aan David Lewis, de zoon van Frank.