Slachtoffer Vredesmissie Rusland
Gemeente Culemborg > Omgekomen Culemborger bij vredesmissie
Achternaam: Lodders
Voornamen: Menno Herbert Adriaen
Voorletters M.H.A.
Rang: Elt.
Mil. onderdeel: KL. Vredesmacht
Geboorteplaats: Culemborg
Geboortedatum: 21-10-1963
Overlijdensplaats: Sint Petersburg
Overlijdensdatum: 05-04-1992
Laatst bekende adres: Plönjeshausen, D
Categorieën: Militair, Vredesmacht
Begraafplaats: Rusthof
Gemeente: Amersfoort
Bron foto grafsteen: www.graftombe.nl
*Semper Fidelis= Altijd trouw
Een Culemborgse jeugdMenno Herbert Adriaen Lodders werd op 21 oktober 1963 geboren in het St. Barbaraziekenhuis in Culemborg. Zijn ouders waren kolonel b.d. Johannes ‘Joop’ Nicolaas Lodders (1933) en Cornelia Josina Terpstra (1939–2001).
Het gezin woonde in 1961 in het historische pand ‘In den Keijser’ aan de Markt 13 in Culemborg. Het pand was destijds bewoond door het echtpaar Prins. In hetzelfde gebouw was de Openbare Bibliotheek gevestigd, waar Menno's moeder als bibliothecaresse werkte. Het is daarmee een mooi stukje Culemborgse geschiedenis dat rechtstreeks verbonden is met het levensverhaal van Menno Lodders.
In 1963, het geboortejaar van Menno, vond het gezin elders in Culemborg een eigen woning. Daarmee kwam een einde aan hun verblijf aan de Markt. Niet lang daarna vertrokken de Lodders uit Culemborg. In 1968 werd hun tweede zoon, Hans, geboren.
Hoewel Menno maar kort in Culemborg woonde, bleef zijn geboorteplaats verbonden met zijn levensverhaal. Bijna dertig jaar later, op 5 april 1992, kwam hij op 28-jarige leeftijd om het leven bij de crash van een Mil Mi-2-helikopter in de Finse Golf bij Sint-Petersburg. Ook zijn partner, Petra Rixt Schat (30 augustus 1966 – 5 april 1992), kwam bij deze ramp om het leven.
Bron foto: J.N. Lodders
Van dienstplicht naar beroepsofficier
IIn 1983/1984 vervulde Menno zijn dienstplicht. Hij werd daarbij opgeleid tot krijgsgevangenenondervrager in de Russische taal. Voor deze opleiding volgde hij een intensieve Russische taalopleiding van de Militaire Inlichtingendienst in Harderwijk.
De Russische taal en cultuur bleven hem boeien. Zijn spreekvaardigheid in het Russisch hield hij ook na zijn opleiding voortdurend bij.
In 1984 besloot Menno beroepsmilitair te worden. Hij begon aan de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda, waar hij gedurende vier jaar de officiersopleiding volgde.
Tijdens zijn KMA-periode leerde hij Petra Rixt Schat (30 augustus 1966 – 5 april 1992) kennen. Petra was cadet van de Koninklijke Luchtmacht. De twee werden goede vrienden en later partners.
Menno studeerde cum laude af en werd eerste luitenant. Hij werd geplaatst bij het Regiment Huzaren van Boreel en diende bij het 103 Verkenningsbataljon.
Zijn kennis van de Russische taal zou enkele jaren later bepalend worden voor zijn laatste militaire opdracht.
‘Help de Russen de winter door’
Begin 1992 verkeerde Rusland in een ernstige economische crisis. De Sovjet-Unie was enkele maanden eerder uiteengevallen en de bevolking kreeg te maken met grote tekorten aan levensmiddelen.
De Europese Gemeenschap besloot daarom voedselvoorraden beschikbaar te stellen. Om toezicht te houden op de distributie werd de European Community Task Force (ECTF) ingesteld.
De Nederlandse bijdrage bestond uit militairen en burgermedewerkers. Menno werd vanwege zijn kennis van het Russisch voor de missie geselecteerd en naar Sint-Petersburg gestuurd.
Zijn taak bestond onder meer uit het toezicht houden op de voedseltransporten. Vanaf de haven werden de goederen naar distributiecentra gebracht en vervolgens naar winkels. Het doel was ervoor te zorgen dat de Europese voedselhulp daadwerkelijk bij de Russische bevolking terechtkwam.
Binnen de Nederlandse bijdrage werd de opdracht treffend omschreven als: ‘Help de Russen de winter door.’
Voor Menno moet het een bijzondere ervaring zijn geweest. De Russische taal die hij bijna tien jaar eerder als jonge dienstplichtige had geleerd, bracht hem nu naar Rusland zelf.
Een weekend dat anders zou eindigen
In het weekeinde van 4 en 5 april 1992 bezocht Petra Menno in Sint-Petersburg. Op zondag 5 april maakten zij samen een toeristische helikoptervlucht boven de omgeving van de stad.
De helikopter was een Mil Mi-2, registratie CCCP-20973, gebouwd in 1986. Het toestel behoorde tot de luchtvaartonderneming Rzhevka.
Het weer was die dag slecht. Boven de Finse Golf waren de zichtomstandigheden beperkt. Volgens het Russische onderzoek waren de omstandigheden niet geschikt voor een normale vlucht op zicht.
De helikopter vertrok vanaf Rzhevka en vloog in de richting van Vasili-eiland en Peterhof. Volgens de Russische reconstructie werd tijdens de vlucht op geringe hoogte tussen openingen in de bewolking gevlogen.
Ongeveer twee kilometer van Vasili-eiland raakte de helikopter het water van de Finse Golf. Het toestel zonk naar een diepte van ongeveer 2,5 meter.
Alle zes inzittenden kwamen om het leven: de Russische piloot en vijf passagiers, onder wie Menno Lodders en Petra Schat.
Menno was 28 jaar oud. Petra was 25.
De oorzaak van de ramp
De precieze omstandigheden van de vlucht werden door de Russische autoriteiten onderzocht. Volgens de Russische onderzoeksgegevens waren er verschillende factoren die tot de ramp hebben bijgedragen. Het vluchtplan was niet meer geldig, de weersomstandigheden voldeden niet aan de eisen voor een vlucht op zicht en er werd op zeer geringe hoogte boven het water gevlogen.
Volgens de Russische reconstructie raakte de helikopter het water tijdens deze vlucht op lage hoogte. Het onderzoek wees daarnaast op tekortkomingen in de meteorologische ondersteuning en op organisatorische tekortkomingen bij de exploitant.
In de Nederlandse militaire herinneringen aan het ongeval wordt beschreven dat de piloot tijdens de slechte weersomstandigheden probeerde het zicht te behouden en daarbij het water raakte.
De ramp werd daarmee niet veroorzaakt door één enkele factor, maar speelde zich af onder een combinatie van slechte weersomstandigheden en tekortkomingen in de uitvoering en voorbereiding van de vlucht.
Een ongeluk met een politieke nasleep
Het overlijden van Menno en Petra was niet alleen een persoonlijk drama voor hun families en collega's. Het ongeval kreeg ook een opmerkelijke politieke en diplomatieke nasleep.
De Russische autoriteiten werden argwanend over de aanwezigheid van twee NAVO-militairen in een helikopter boven Sint-Petersburg. Aan boord waren onder meer fotocamera's, videoapparatuur en stadskaarten aanwezig.
De helikopter had bovendien boven de omgeving van Sint-Petersburg gevlogen, in de buurt van belangrijke militaire en overheidsgebouwen. Volgens de herinneringen vanuit het 103 Verkenningsbataljon ontstonden hierdoor vragen bij de Russische autoriteiten.
Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken moest vervolgens proberen te voorkomen dat het ongeval zou uitgroeien tot een diplomatiek incident.
Ook de berging en repatriëring verliepen niet zonder problemen. Volgens de herinneringen uit het 103 Verkenningsbataljon werden de lichamen pas na ongeveer tien dagen door de Russische autoriteiten vrijgegeven voor repatriëring.
Een jonge militair met een bijzondere belangstelling voor Rusland
Menno was niet alleen militair. Zijn belangstelling voor Rusland ging veel verder dan alleen zijn taalopleiding.
Zijn KMA-jaargenoot en vriend Han Bouwmeester beschreef later hoe Menno een grote belangstelling had voor de Russische en Sovjetgeschiedenis. Zijn kennis van de Russische taal was volgens Bouwmeester bijzonder goed.
Bouwmeester zou jaren later zijn proefschrift Krym Nash aan zijn overleden vriend opdragen. Daarmee bleef Menno ook binnen de militaire gemeenschap herinnerd als de jonge officier die een bijzondere belangstelling voor Rusland had.
Ironisch genoeg bracht juist die belangstelling en kennis hem uiteindelijk naar Rusland, waar hij tijdens een Europese hulpoperatie om het leven kwam.
Menno en Petra (Bron foto: J.N. Lodders)Samen begraven
Menno en Petra werden samen begraven op de begraafplaats Rusthof in Amersfoort.
Hun overlijden op dezelfde dag, tijdens een weekend dat als een bezoek en uitstapje was begonnen, maakte grote indruk op hun familie, vrienden en collega's.
Op hun graf staat de tekst: Semper Fidelis – Altijd trouw. De woorden passen bij twee jonge militairen die hun werk met grote betrokkenheid deden en die tijdens een bijzondere Europese missie het leven verloren.
Een Culemborger die niet vergeten is
Voor Culemborg heeft het verhaal van Menno Lodders een bijzondere betekenis.
Hij werd hier geboren, in het St. Barbaraziekenhuis, terwijl zijn moeder werkte als bibliothecaresse in de Openbare Bibliotheek aan de Markt 13. Zijn eerste levensjaren bracht hij door in de stad waar zijn familie woonde.
Bijna dertig jaar later kwam hij op slechts 28-jarige leeftijd om het leven, duizenden kilometers van zijn geboorteplaats, tijdens een missie die bedoeld was om de Russische bevolking door een moeilijke periode heen te helpen.
Zijn verhaal verbindt daarmee Culemborg, de Nederlandse krijgsmacht, de Europese voedselhulp aan Rusland en de ingrijpende veranderingen in Europa na het einde van de Koude Oorlog.
Menno Herbert Adriaen Lodders werd geboren in Culemborg en stierf in Rusland. Zijn naam verdient het om ook in zijn geboorteplaats herinnerd te blijven.
Menno woonde ten tijde van het ongeluk in het kleine dorpje Plönjeshausen, nabij Bremervörde in Niedersachsen (Noord-Duitsland).
Overlijdensadvertenties uit De Telegraaf, april 1992
N.a.v. een helikopterongeluk in het Russische Wladiwostok eind juli 2013 schreef de bekende PvdA-politicus en huidige minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans op zijn Facebook-pagina het volgende bericht:
N.a.v. een helikopterongeluk in het Russische Wladiwostok eind juli 2013 schreef de bekende PvdA-politicus en huidige minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans op zijn Facebook-pagina het volgende bericht:
"In het nieuws weer een helikopterongeluk in Rusland. Moet denken aan de zeer getalenteerde eerste luitenant Menno Lodders, die in april 1992 omkwam bij een helikopterongeluk bij Sint-Petersburg. Kende hem (en zijn vader, toen kolonel) uit dienst, ik zat toen in Moskou. Een warme groet aan Menno, die nu vast generaal zou zijn geweest, als het noodlot niet had toegeslagen."
Klik hier voor een video uit oktober 1988: Luitenant Menno Lodders (3e Peloton) geeft uitleg met megafoon bij Leopard tank (na 6 min 30 sec)
Met dank aan Ab Reuling.
Bronnen: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH); 103 Verkenningsbataljon; Russische ongevalsgegevens; Han Bouwmeester, Krym Nash; genealogische en lokale gegevens.