Crash Mustang bij Herwijnen sept. 1944
Gemeente West Betuwe > Gecrashte geallieerde vliegtuigen
De Mustang van Basil Scarff – neergeschoten bij Herwijnen
Een Britse jachtvlieger overleeft zijn crash en wordt krijgsgevangen
Op 15 september 1944 stortte bij Herwijnen een Britse North American Mustang neer. Het toestel, Mustang Mk. III FB203, was afkomstig van het 65 Squadron van de RAF en werd tijdens een verkenningsvlucht door Duits luchtafweergeschut geraakt. De piloot, Flying Officer Basil Henry Scarff, wist zich met zijn parachute uit het getroffen toestel te redden. Hij overleefde de oorlog, maar bracht de resterende maanden als krijgsgevangene door in Duitsland.
De crash staat geregistreerd in de database van de Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) als verlies T4024. De Mustang was die middag om 18.30 uur vertrokken vanaf het vliegveld Grimbergen (B.60), ten noorden van Brussel. Om 19.29 uur werd het toestel door Flak getroffen en stortte het neer bij Herwijnen, in de provincie Gelderland.
Verkenning boven het Rivierengebied
De missie van het 65 Squadron was geen gewone vlucht. De geallieerden maakten zich in deze dagen op voor Operatie Market Garden, die op 17 september zou beginnen. Britse Mustangs werden onder meer ingezet voor verkenningen boven Nederland om informatie te verzamelen over Duitse troepen, voertuigen en stellingen.
Basil Henry Scarff was 23 jaar oud. Hij was op 9 november 1920 geboren in Cambridge. Voor de oorlog werkte hij als leerling-tekenaar bij de Britse telefoondienst. In 1942 meldde hij zich aan voor de RAF en werd hij in Canada opgeleid tot vlieger. Na zijn terugkeer in Groot-Brittannië werd hij eerst op Spitfires getraind en vervolgens op de Mustang. In juli 1944 kwam hij bij het 65 Squadron terecht, dat toen vanuit Normandië opereerde.
In september verhuisde het squadron naar Grimbergen bij Brussel. Van daaruit werden verkenningsvluchten boven Nederland uitgevoerd. Eén daarvan zou voor Scarff een dramatische afloop krijgen.
Getroffen door de Duitse Flak
Basil Scarff (Bron: Sky of Hope musem-Asperen) Op de avond van 15 september vloog Scarff met zijn Mustang boven het Rivierengebied. Duitse luchtafweer wist zijn toestel te raken. De beschadigde FB203 was niet langer veilig te vliegen. Scarff besloot zijn Mustang te verlaten. Hij sprong met zijn parachute uit het getroffen vliegtuig en kwam veilig aan de grond. Volgens de beschikbare bronnen landde hij ten noorden van Herwijnen, in de omgeving van de Hellouwse molen. Zijn Mustang vloog nog enige tijd door voordat het toestel uiteindelijk neerstortte bij Herwijnen. Daarmee was de oorlog voor Scarff echter nog lang niet voorbij.
Vrijwel direct na zijn landing werd hij door Duitse militairen gevangen genomen. Hij werd naar Café Waalzicht gebracht en vervolgens als krijgsgevangene afgevoerd. Uiteindelijk kwam hij terecht in Stalag Luft I, het grote Duitse krijgsgevangenenkamp voor geallieerde vliegers bij Barth aan de Oostzee.
Bevrijding
Scarff bleef tot het einde van de oorlog krijgsgevangen. In mei 1945 werd Stalag Luft I bevrijd en kwam hij weer op vrije voeten. Volgens een biografisch verslag werd hij vervolgens door Amerikaanse vliegtuigen naar Engeland teruggebracht.
Na de oorlog keerde Scarff aanvankelijk terug naar zijn oude werk bij de Britse Post Office. Hij bleef echter niet lang weg bij de luchtmacht en keerde na enkele maanden terug naar de RAF. Uiteindelijk bleef hij daar tot zijn pensionering werken. Basil Henry Scarff overleed in 2002.
Zijn zoon keert terug naar Herwijnen
Bijzonder is dat het verhaal van Basil Scarff tientallen jaren later opnieuw naar Herwijnen terugkeerde.
Op 5 mei 2015 bezocht zijn zoon Peter Scarff de plaats waar zijn vader in september 1944 was neergekomen. Daar ontmoette hij de Herwijnense ooggetuige Martijn van Steenis. Samen stonden zij op de plek bij de Hellouwse molen waar Basil Scarff na zijn parachutesprong door de Duitsers was gevangen genomen.
De herinnering aan Scarff bleef in Herwijnen levend. In november 2018 werd in het dorp de Basil Scarfflaan officieel onthuld. Zijn weduwe Doreen Scarff onthulde het straatnaambord samen met burgemeester Loes van Ruijven. Ook zoon Peter en andere familieleden waren daarbij aanwezig.
Op het bord staat:
“Basil Scarff, Brits piloot, neergestort op 15 september 1944 bij Herwijnen tijdens de strijd voor onze vrijheid.”
Voor de familie moet het een bijzonder moment zijn geweest. Na 74 jaar stond de naam van Basil Scarff opnieuw op de plaats waar zijn oorlogservaring zo'n dramatische wending had genomen.
Een tastbare herinnering
Het verhaal van Scarff is bovendien niet alleen in Herwijnen bewaard gebleven. In het WO2 & Vliegeniersmuseum Sky of Hope bij Fort Asperen bevinden zich persoonlijke bezittingen van de Britse vlieger, waaronder zijn logboek en onderscheidingen. Het museum besteedt uitgebreid aandacht aan de geallieerde vliegers die in het Rivierengebied tijdens de oorlog werden neergeschoten.
In 2019 keerde ook Peter Scarff opnieuw terug naar de regio. In het museum vertelde hij samen met Peter den Tek, voorzitter van de stichting Eerbetoon Geallieerde Vliegeniers Lingewaal, over de luchtoorlog en de belevenissen van zijn vader.
Van Mustang naar herinnering
De crash van Mustang FB203 was daarmee gelukkig geen verhaal met een dodelijke afloop. Basil Scarff wist zijn toestel te verlaten en overleefde de oorlog, al bracht hij vele maanden door als krijgsgevangene.
Zijn Mustang verdween op 15 september 1944 in de Betuwse klei, maar de herinnering aan de jonge Britse vlieger bleef bestaan. Eerst bij de mensen die zijn parachutesprong en gevangenneming meemaakten, later bij zijn familie en uiteindelijk bij de inwoners van Herwijnen.
Ruim zeventig jaar na de crash keerde zijn zoon terug naar de plaats waar zijn vader ooit uit de lucht kwam vallen. En vandaag herinnert niet alleen een informatiebord, maar zelfs een straatnaam in Herwijnen aan de Britse vlieger die hier in september 1944 zijn vrijheid verloor, maar uiteindelijk de oorlog overleefde.