Crash Mustang bij Haaften nov. 1944

Gemeente West Betuwe > Gecrashte geallieerde vliegtuig

De crash van een Mustang van Jordan Eliades bij Haaften

Mustang waarin Jordan vloog Bron Dimitrios Vassilopoulos

Op 20 november 1944 stortte bij Haaften een Amerikaanse P-51D Mustang neer. De piloot, 2nd Lieutenant Jordan Eliades, behoorde tot het 343rd Fighter Squadron van de 55th Fighter Group van de USAAF. Zijn Mustang droeg het serienummer 44-14535 en de code CY-C.

De 55th Fighter Group was in Engeland gestationeerd op Wormingford. Op deze dag voerde de eenheid begeleidingsvluchten uit voor Amerikaanse bommenwerpers die richting Duitsland vlogen. Het doel van de missie was Bonn.

Tijdens de vlucht werd de Mustang van Eliades in de omgeving van Tilburg getroffen door Duits luchtafweergeschut. Het zwaar getroffen toestel wist nog een aanzienlijke afstand af te leggen, maar uiteindelijk moest Eliades zijn vliegtuig verlaten. De Mustang kwam neer bij Haaften, in de Betuwe. Het Nederlandse verliesregister vermeldt de crash om 12.30 uur; het Amerikaanse Missing Air Crew Report (MACR) geeft voor het verlies 12.00 uur. Het tijdstip moet daarom als ongeveer het middaguur worden beschouwd.

Jordan Eliades - bron Greeks in Foreign Cockpits- Dimitrios Vassilopoulos

Het toestel en de vlieger zijn goed te identificeren. MACR 10330 vermeldt de P-51D met serienummer 44-14535, behorend tot het 343rd Fighter Squadron van de 55th Fighter Group, en noemt Jordan Eliades als piloot. Zijn status werd geregistreerd als POW (Prisoner of War). Eliades overleefde de crash dus en werd door de Duitsers krijgsgevangen gemaakt.

De gebeurtenissen rond Haaften maakten deel uit van een drukke dag voor de Amerikaanse jachtgroepen. In dezelfde omgeving gingen die dag meer Amerikaanse Mustangs verloren. Het Nederlandse verliesregister vermeldt bijvoorbeeld kort voor het verlies van Eliades een P-51D van het 38th Fighter Squadron, 55th Fighter Group, die bij Brakel neerstortte. Ook een aantal andere Amerikaanse jagers ging die dag verloren.

De crash bij Haaften is ook opgenomen in een gemeentelijk cultuurhistorisch onderzoek naar het grondgebied van de huidige gemeente West Betuwe. Daarin wordt de gebeurtenis vermeld als een neergestorte P-51 bij Haaften, met het serienummer 44-14535 en verliesregisternummer T4700.

Voor Jordan Eliades betekende 20 november 1944 het einde van zijn vlucht, maar niet van zijn leven. Nadat hij zijn Mustang had moeten verlaten, viel hij in Duitse handen. Zijn toestel bleef achter in de Betuwe als stille getuige van de luchtoorlog die zich in de laatste maanden van de bezetting boven Nederland afspeelde.

Datum: 20 november 1944
Plaats van neerstorten: Haaften
Vliegtuig: North American P-51D Mustang
Serienummer: 44-14535
Code: CY-C
Eenheid: 343rd Fighter Squadron, 55th Fighter Group, USAAF
Basis: Wormingford, Engeland
Missie: begeleidingsvlucht naar Bonn
Oorzaak: geraakt door Duits luchtafweergeschut bij Tilburg
Piloot: 2nd Lt. Jordan Eliades
Lot van de piloot: krijgsgevangen (POW)
MACR: 10330
SGLO-verliesnummer: T4700

Het levensverhaal van Jordan "Turk" Eliades

Jordan "Turk" Eliades werd op 23 januari 1923 geboren en groeide op in McGill, Nevada, in een gezin met Griekse wortels. Zijn ouders waren afkomstig uit Klein-Azië. Thuis werd Grieks gesproken en zijn Griekse afkomst speelde een belangrijke rol in zijn jeugd. Op school leerde Jordan Engels, zodat hij zich ook buiten het gezin goed kon redden. Na schooltijd bezocht hij bovendien iedere dag de Griekse school van de St. Barbara Greek Orthodox Church in McGill.

McGill was een mijnplaats en het gezin Eliades maakte deel uit van die gemeenschap. Jordan was een intelligente en ambitieuze jongen. Tijdens zijn middelbareschooltijd ging hij naar White Pine High School in Ely, ongeveer dertien mijl van McGill. Iedere schooldag reisde hij met de bedrijfstrein heen en weer. Op school onderscheidde hij zich zowel academisch als op sportgebied. Hij was een uitstekende atleet en vooral zijn prestaties in football vielen op.

In 1940 behaalde hij zijn diploma. In plaats van onmiddellijk verder te studeren, bleef hij nog een jaar thuis om te werken en financieel bij te dragen aan het gezin. In 1941 begon hij aan de University of Nevada in Reno, waar hij dankzij zijn sportieve kwaliteiten een football scholarship kreeg.

Zijn bijnaam "Turk" kreeg hij al als jongen in McGill. Zijn vrienden verwezen daarmee naar de achtergrond van zijn familie in Klein-Azië. De bijnaam bleef hem zijn hele leven bij.

De oorlog verandert zijn toekomst

Toen Japan op 7 december 1941 Pearl Harbor aanviel, was Jordan Eliades eerstejaarsstudent aan de universiteit. De oorlog zou zijn verdere leven ingrijpend veranderen.

In 1942 kreeg het gezin opnieuw een zware klap. Jordans vader kwam om het leven bij een mijnongeval. Zijn moeder bleef achter met Jordan en vijf andere kinderen. De verantwoordelijkheid die Jordan al eerder had gevoeld om zijn familie financieel te helpen, werd daardoor nog groter.

Toch koos hij uiteindelijk voor een militaire loopbaan. In 1943 meldde hij zich aan voor het Army Air Corps. Na zijn opleiding tot piloot volgden trainingen op verschillende plaatsen in de Verenigde Staten, waaronder Arizona en Californië. Hij bleek een goede vlieger en werd zelfs als instructeur ingezet.

Zijn kwaliteiten als vlieger brachten hem uiteindelijk naar Engeland. Daar werd hij opgeleid voor het vliegen met de nieuwe Amerikaanse P-51 Mustang, een van de belangrijkste jachtvliegtuigen van de geallieerde luchtmacht.

Op 1 oktober 1944 werd hij ingedeeld bij het 343rd Fighter Squadron van de 55th Fighter Group. Daarmee begon zijn operationele loopbaan boven Europa.

Geen onervaren nieuweling

Hoewel Eliades pas korte tijd bij zijn operationele eenheid zat, was hij geen onervaren vlieger.

Op 2 november 1944, slechts achttien dagen voordat hij boven Haaften zou worden neergeschoten, raakte hij tijdens een missie boven Duitsland in een luchtgevecht met Duitse Messerschmitt Bf 109's.

Samen met 1st Lieutenant Richard Barrett viel hij dezelfde Duitse jager aan. Beide Amerikaanse piloten kregen voor het neerschieten van deze Messerschmitt een gedeelde overwinning van 0,5 toegekend. Opmerkelijk is dat in de officiële gevechtsrapportage ook het eigen verslag van Eliades over dit luchtgevecht is bewaard gebleven.

Hij had dus al daadwerkelijk luchtgevechtservaring toen hij op 20 november 1944 aan zijn laatste missie begon.

De laatste vlucht

Op 20 november 1944 vloog Jordan Eliades met zijn P-51 Mustang boven Nederland. Hij maakte deel uit van een formatie die in de omgeving van Tilburg opereerde.

Later vertelde hij zelf wat er gebeurde.

Er was die dag veel bewolking. Eliades vloog onder de wolken en begon te twijfelen of de formatie zich werkelijk boven geallieerd gebied bevond. Hij vroeg daarom aan de leider van de formatie of zij inderdaad boven geallieerd gebied vlogen. Hij kreeg te horen dat dit het geval was.Kort daarna bleek dat antwoord fataal. De formatie vloog recht over een Duitse Flakstelling. Plotseling voelde Eliades een zware klap. Zijn Mustang was door het Duitse luchtafweergeschut geraakt. Hij zag de lichtspoormunitie op zijn vliegtuig afkomen en besefte dat hij in grote problemen verkeerde.

Hij slaagde erin de beschadigde Mustang nog tot ongeveer 1.000 voet hoogte te brengen. Toen was verder vliegen onmogelijk. Eliades verliet zijn vliegtuig met zijn parachute en kwam uiteindelijk in een sloot terecht. Vrijwel onmiddellijk stond er een Duitse soldaat boven hem, met een geweer op hem gericht. Eliades wist wat hij moest doen. Hij stak zijn handen omhoog. Daarmee eindigde zijn loopbaan als gevechtspiloot.

De zakelijke formulering in het verliesregister — "geraakt door luchtafweergeschut nabij Tilburg en neergestort nabij Haaften" — vertelt maar een klein deel van het verhaal. Dankzij Eliades' eigen herinneringen weten we hoe dramatisch die laatste minuten werkelijk waren.

Krijgsgevangene

Eliades werd gevangen genomen en naar Stalag Luft I bij Barth, in Noord-Duitsland, gebracht. Daar zou hij ongeveer zes maanden doorbrengen.

De Amerikaanse krijgsgevangenenregistratie bevestigt dat hij op 20 november 1944 krijgsgevangen werd genomen en pas in mei 1945 weer onder Amerikaanse controle kwam. Een afzonderlijke lijst van gevangenen van Stalag Luft I vermeldt: "Eliades Jordan – Lt. – North 3."

Ook over zijn tijd als krijgsgevangene vertelde Eliades later zelf. Hij werd door de Duitsers ondervraagd over de Amerikaanse luchtmacht. Hij hield zich echter aan de regels die Amerikaanse militairen daarvoor hadden gekregen en gaf alleen zijn naam, rang en serienummer.

Een herinnering uit zijn gevangenschap bleef hem bijzonder sterk bij. Tijdens een luchtalarm bleef een Amerikaanse gevangene buiten het kamp naar de overvliegende geallieerde vliegtuigen zwaaien. Een Duitse bewaker schoot hem daarop neer. Voor Eliades was dit het ergste wat hij tijdens zijn gevangenschap zag.

Bevrijding en terugkeer naar Amerika

In het voorjaar van 1945 kwam het einde van de oorlog in Europa in zicht. Na ongeveer zes maanden gevangenschap werd Eliades bevrijd. Via Camp Lucky Strike in Frankrijk en vervolgens Engeland keerde hij terug naar de Verenigde Staten.

Aanvankelijk wilde hij opnieuw naar het front worden gestuurd, ditmaal tegen Japan in de Pacific. Maar zover zou het niet komen. De oorlog met Japan eindigde voordat hij opnieuw kon worden ingezet.

Jordan pakte zijn studie weer op en behaalde in 1948 zijn diploma. Zijn verdere leven zou opvallend anders verlopen dan dat van de jonge gevechtspiloot die boven Nederland uit zijn brandende Mustang moest springen.

Hij werd onderwijzer en coach en werkte onder meer aan Shafter High School in Californië. Later behaalde hij een master aan de University of Southern California (USC).

Hij trouwde met Frances Cook, die de bijnaam "Cookie" droeg, en samen kregen zij een dochter.

Een leven dat niet werd vergeten

Ondanks zijn ervaringen tijdens de oorlog bleef Jordan Eliades sterk verbonden met zijn jeugd en zijn oude omgeving in Nevada. Zijn prestaties als leerling en atleet bij White Pine High School waren niet vergeten.

In 1993, ruim een halve eeuw na zijn militaire dienst, behoorde hij tot de eerste groep die werd opgenomen in de White Pine Hall of Fame.

Daarmee werd niet alleen de sportman geëerd, maar ook de jongen uit McGill die dagelijks met de bedrijfstrein naar school reisde, de jonge student van de University of Nevada, de footballspeler, de piloot, de krijgsgevangene en uiteindelijk de leraar en coach.

Jordan "Turk" Eliades overleed op 15 december 2016, op 93-jarige leeftijd, in Bakersfield, Californië.

Achter de korte vermelding van een Amerikaanse Mustang die op 20 november 1944 bij Haaften werd neergeschoten, blijkt een heel leven schuil te gaan. Een leven dat begon in een Griekse familie in een mijnplaats in Nevada en dat door de oorlog naar Europa werd gevoerd.

Dankzij de herinneringen die hij later zelf vertelde en de informatie die zijn familie en bekenden hebben bewaard, kunnen we tegenwoordig niet alleen vertellen waar zijn Mustang werd neergeschoten, maar ook wie de jonge man achter de stuurknuppel was.

Bronnen:
Stichting Geschiedschrijving Luchtvaart (SGLO), Verliesregister 1939-1945, T4700.
Missing Air Crew Report (MACR) 10330, USAAF.
Greeks in Foreign Cockpits, “Jordan ‘Turk’ Eliades” door Dimitrios Vassilopoulos

Military Times, Hall of Valor, Jordan Eliades.

Lijst krijgsgevangenen Stalag Luft I.