Crash Junkers 52 10 mei 1940??
Gemeente Culemborg > Gecrashte Duitse vliegtuigen
Waarschijnlijke crash van een Duitse Junker 52 bij Culemborg 10 mei 1940
Een onbekend vliegtuigverlies op de eerste oorlogsdag
Op 10 mei 1940, de dag waarop Duitsland Nederland binnenviel, vonden boven ons land talloze luchtgevechten en vliegtuigverliezen plaats. Ook boven de Betuwe speelde zich die dag veel af. Tijdens onderzoek naar de Duitse en geallieerde vliegtuigverliezen in de omgeving van Culemborg kwam ik onlangs een opmerkelijke vermelding tegen die tot nu toe aan mijn aandacht was ontsnapt.
In het Verliesregister van de Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) staat onder nummer T0270 een Duitse Junkers Ju 52/3m geregistreerd die op 10 mei 1940 bij Culemborg verloren zou zijn gegaan.
Het betreft een transportvliegtuig van de Luftwaffe, behorend tot IV./KGzbV 1. Het toestel was afkomstig van het vliegveld Münster-Loddenheide en had als bestemming het Nederlandse vliegveld Ockenburg bij Den Haag.
De Junker 52 was het belangrijkste Duitse transportvliegtuig tijdens de luchtlandingsoperatie in Nederland. Op 10 mei werden grote aantallen van deze toestellen ingezet om Duitse parachutisten en luchtlandingstroepen naar onder meer de vliegvelden rond Den Haag te brengen. Ockenburg was daarbij een belangrijk doel.
Een opmerkelijke SGLO-vermelding
De registratie T0270 bevat echter opvallend weinig informatie. De exacte tijd van het verlies is onbekend, evenals de oorzaak van de crash. Ook wordt geen naam van de bemanning vermeld. Bij de militaire gegevens staat slechts een Flugzeugführer, zonder verdere persoonsgegevens.
Het meest opvallende gegeven is de crashlocatie: Culemborg.
Dat is interessant, omdat deze crash mij tijdens jarenlang onderzoek naar de oorlogsgeschiedenis van Culemborg en omgeving niet eerder was opgevallen. In de bekende literatuur en lokale bronnen wordt wel melding gemaakt van andere Duitse vliegtuigverliezen op 10 mei 1940, maar deze Ju 52 was mij onbekend.
Daar komt bij dat de SGLO-vermelding enkele onduidelijkheden bevat. Zo wordt bij de provincie Noord-Brabant vermeld, terwijl Culemborg in Gelderland ligt. Dat maakt het noodzakelijk om de registratie niet zonder meer als bewijs voor een crash binnen de gemeentegrenzen te beschouwen.
W. Kaak als belangrijke aanwijzing
De bronvermelding bij T0270 geeft een belangrijke aanwijzing. SGLO verwijst naar het boek Junkers Ju-52 in de Blitzkrieg en vermeldt daarbij dat pagina 50 informatie bevat over het vliegveld, de start- en uitgangstijd en het doel van de vlucht. Voor de locatie van het verlies wordt verwezen naar W. Kaak.
Het boek Junkers Ju-52 in de Blitzkrieg werd geschreven door Johan H. Schuurman en W.J. Kaak en behandelt de inzet en verliezen van de Ju 52 tijdens de Duitse Blitzkrieg.
Daarmee lijkt de herkomst van de SGLO-gegevens in ieder geval gedeeltelijk te achterhalen. De precieze betekenis van de vermelding Culemborg moet echter nog worden vastgesteld. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat Kaak beschikte over een Duitse bron waarin een geografische aanduiding werd gebruikt die later door SGLO als Culemborg is geïnterpreteerd.
Was er werkelijk een Junker 52 bij Culemborg?
Dat is op dit moment nog niet met zekerheid te zeggen.
De vlucht zelf past uitstekend binnen de gebeurtenissen van 10 mei 1940. Duitse Ju 52's vlogen die ochtend vanuit Duitse vliegvelden naar Nederland om de luchtlandingsoperatie uit te voeren. Een toestel van IV./KGzbV 1 dat vanuit Münster-Loddenheide naar Ockenburg onderweg was, is daarom historisch gezien goed voorstelbaar. Maar daarmee is nog niet bewezen dat het toestel daadwerkelijk bij Culemborg is neergestort. Daarvoor zijn aanvullende bronnen nodig. Vooral Nederlandse militaire rapporten, politierapporten, lokale kranten en Duitse verlieslijsten kunnen mogelijk duidelijkheid geven. Ook ooggetuigenverslagen of naoorlogse verhalen uit Culemborg en de omliggende dorpen kunnen belangrijk zijn.
Een andere mogelijkheid is dat de registratie betrekking heeft op een crash die wel in de omgeving van Culemborg plaatsvond, maar buiten de huidige gemeentegrenzen. De aanduiding “Culemborg” hoeft immers niet noodzakelijk de exacte plaats van inslag te betekenen.
Een onderzoek dat nog openligt
Voorlopig moet deze gebeurtenis daarom worden beschouwd als een waarschijnlijke, maar nog niet definitief gelokaliseerde crash van een Duitse Ju 52 op 10 mei 1940. De vermelding in het SGLO-Verliesregister is daarvoor een belangrijk aanknopingspunt. De combinatie van toesteltype, eenheid, vertrekvliegveld en bestemming maakt de registratie bovendien concreet genoeg om verder onderzoek mogelijk te maken.
Ik ben daarom op zoek naar aanvullende informatie over deze gebeurtenis. Met name ben ik benieuwd of iemand beschikt over het boek Junkers Ju-52 in der Blitzkrieg en pagina 50 kan raadplegen. Ook informatie over W. Kaak en de bron waarop hij de locatie Culemborg baseerde, kan helpen om deze puzzel op te lossen.
Misschien gaat het hier inderdaad om een tot nu toe nauwelijks bekende Duitse vliegtuigcrash bij Culemborg. Maar het is ook mogelijk dat verder onderzoek uiteindelijk zal aantonen dat de Ju 52 elders verloren ging.
Voorlopig blijft T0270 daarom een intrigerend vraagteken uit de eerste oorlogsdag.