Crash Lockheed F-5E bij Asperen april 1945
Gemeente West Betuwe > Gecrashte geallieerde vliegtuigen
Amerikaanse fotoverkenner maakt noodlanding bij Asperen
Lockheed F-5E Lightning — De onbewapende fotoverkenningsversie van de P-38 Lightning, herkenbaar aan de aangepaste neus met fotocamera's. (Foto: USAAF / Public Domain)
Op 20 april 1945, slechts enkele weken voor het einde van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, maakte een Amerikaanse fotoverkenner een noodlanding bij Asperen. Het ging om een Lockheed F-5E Lightning, een onbewapende fotoverkenningsversie van de bekende P-38 Lightning. Het toestel droeg serienummer 44-23709 en behoorde tot het 22nd Photographic Squadron van de 7th Photographic Reconnaissance Group (USAAF). De eenheid was gestationeerd op het vliegveld Chalgrove in Engeland.
De piloot was 1st Lieutenant Richard Edward "Dick" Brown. Hij was die dag op fotoverkenningsmissie boven Duitsland. Tijdens de vlucht raakte zijn toestel kennelijk in moeilijkheden. Brown wist de Lightning naar Nederlands gebied te brengen en maakte een noodlanding bij Asperen, nabij de rivier de Waal. Het toestel ging daarbij verloren, maar Brown overleefde de landing.
Krijgsgevangenen op Terschelling. 1st Lt. Richard Brown, die op 20 april 1945 met zijn F-5E bij Asperen een noodlanding maakte, staat als nummer 4 op de foto. Ook de Britse piloot Ted Cook is op de foto aanwezig. Beiden werden op 29 mei 1945 op Terschelling bevrijd. (Bron foto: J.A. Duyf)
nr. 4 — Lt. Richard Edward “Dick” Brown
nr. 5 — Lt. Fernand Charles Fuchs
nr. 6 — F/Lt Tadeusz Kawalecki
nr. 7 — Capt. Jan Hugo Erwin van de Putte
nr. 8 — Col. Jan Zumbach
nr. 15 — 2nd Lt. Ellis Earl Smith Jr.
nr. 16 — F/Lt Thomas Stephen Todd
Cellencomplex van gevangenis Wolvenplein in Utrecht (foto's R. van de Velde)
Na zijn gevangenneming werd piloot Richard Brown aanvankelijk opgesloten in de gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht. Omdat het Duitse transportsysteem eind april 1945 grotendeels was ontwricht, kon hij niet meer naar een regulier krijgsgevangenenkamp in Duitsland worden afgevoerd. Brown en andere geallieerde krijgsgevangenen werden daarom richting de kust vervoerd. Het transport kwam echter niet verder dan Terschelling, vermoedelijk als gevolg van de chaotische oorlogsomstandigheden, waaronder aanvallen van Britse Beaufighters van RAF Coastal Command en een tekort aan brandstof.
De gevangenen werden in West-Terschelling aan land gebracht en ondergebracht in een geïmproviseerde gevangenis bij het Duitse radar- en luchtverkeersleidingsstation ‘Tiger’, in het duin- en bosgebied ten oosten van het dorp. Na de Duitse capitulatie in Nederland werden Cook en de andere gevangenen op 7 mei 1945 bevrijd. Enkele uren later werden zij naar Hotel Oepkes aan de De Ruyterstraat gebracht. Daar, in de achtertuin van het hotel, werd door J.A. Duyf deze bijzondere groepsfoto gemaakt van zestien voormalige krijgsgevangenen: zeven Amerikanen, drie Canadezen, twee Polen, twee Engelsen, één Fransman en één Nederlandse politieman.
Een bijzonder detail vormt het hotelregister van Hotel Oepkes. Alle mannen zetten daarin hun handtekening. Ook Richard tekende op 8 mei 1945 met zijn eigen handschrift: “Richard E. Brown 1st Lt. USAAF” Het originele register wordt tegenwoordig bewaard in het plaatselijke museum ’t Behouden Huys op Terschelling.
Een bijzonder detail maakt het verhaal persoonlijker. Van Brown bestaat namelijk een foto waarop hij als krijgsgevangene op Terschelling is afgebeeld. Brown is op deze foto te zien als nummer 4. Op dezelfde foto staat ook de Britse piloot Edward Cook, die eveneens in onze omgeving was neergestort. Cook maakte op dezelfde dag, 20 april 1945, een noodlanding bij Zoelmond. Twee verschillende vliegers, twee verschillende noodlandingen in de Betuwe, maar uiteindelijk kwamen zij als krijgsgevangenen op dezelfde plaats terecht: Terschelling.
De foto vormt daarmee een bijzondere verbinding tussen twee afzonderlijke gebeurtenissen uit de laatste oorlogsweken in de Betuwe. Voor Brown eindigde zijn tocht op 29 mei 1945 met zijn bevrijding op Terschelling.
Het verlies van Browns toestel is geregistreerd als SGLO T5588. De Amerikaanse verliesgegevens zijn onder meer gebaseerd op MACR 14048 en een lijst met verliezen van de 7th Photographic Reconnaissance Group.