Dhr. A.J. Meulemans

Gemeente Culemborg > Burgerslachtoffers

Onderstaand slachtoffer was van geboorte geen Culemborger, maar woonde er wel met zijn gezin:

Achternaam: Meulemans

Voornamen: Andreas Johannes

Voorletters: A.J.

Rang: Tremmer

Mil. onderdeel: Koopvaardij

Geboorteplaats: Rotterdam

Geboortedatum: 02-07-1892

Overlijdensplaats: Durban, ZA

Overlijdensdatum: 30-01-1942

Begraafplaats: Stellawood Cemetery te Durban

Gemeente: Durban
Provincie: Kwazulu Natal

Land: Zuid-Afrika

Vak: L

Nummer: 176

Bron foto graf: OGS

Van Rotterdam naar Culemborg

Andreas Johannes Meulemans werd op 2 juli 1892 in Rotterdam geboren als oudste kind van Andrianus Meulemans (1863) en Margaretha Bruggemann (1865). Het gezin was groot; Andreas groeide op met een groot aantal broers en zussen.

Zoals veel Rotterdamse jongens uit die tijd koos Andreas voor een beroep dat nauw verbonden was met de haven en de zee. Hij ging werken in de koopvaardij en werd tremmer, ook wel olieman genoemd.

Een tremmer werkte in en rond de machinekamer van een stoomschip. Het was zwaar en warm werk. Hij hield zich onder meer bezig met het verzorgen van de stookinstallatie en de machines en verrichtte allerlei werkzaamheden die nodig waren om het schip draaiende te houden.

Een Culemborgs gezin

Op 27 januari 1926 trouwde Andreas in Rotterdam met Grada Maria Veldt geboren in 1895. Grada was afkomstig uit Culemborg.

Na hun huwelijk vestigde het echtpaar zich in Culemborg. Zij gingen wonen aan de 1e Triostraat 10.

Daar ontstond hun gezin. Andreas en Grada kregen vier kinderen:

Adrianus Gerardus, geboren in 1926;
Gerardus, geboren in 1928;
Margaretha Francina, geboren in 1930;
Gradus, geboren in 1934.

Hoewel Andreas in Rotterdam was geboren, werd Culemborg daarmee zijn woonplaats en de plaats waar zijn vrouw en kinderen hun leven hadden opgebouwd.

De Nieuw Amsterdam

De Nieuw Amsterdam was een van de bekendste Nederlandse passagiersschepen. Het schip was in 1938 in de vaart gekomen en kon in vredestijd duizenden passagiers vervoeren.

Door de oorlog veranderde zijn rol. Het schip werd ingezet voor transport en militaire doeleinden en maakte tijdens de oorlog lange reizen over de Atlantische Oceaan.

Andreas bevond zich aan boord tijdens een van deze reizen toen zijn gezondheid hem parten begon te spelen.

Durban

In januari 1942 bevond de Nieuw Amsterdam zich in de omgeving van Zuid-Afrika. Andreas werd ziek en moest in Durban van boord worden gehaald. Hij werd daar opgenomen voor medische behandeling.

Op 30 januari 1942 overleed hij in Durban aan een hartverlamming. Hij was toen 49 jaar oud.

Zijn overlijden was geen gevolg van een torpedering of andere directe oorlogshandeling. Toch werd Andreas als slachtoffer van de oorlog geregistreerd.

Hij was immers als Nederlandse koopvaardijman tijdens de oorlog werkzaam en bevond zich vanwege zijn beroep en de oorlogsomstandigheden ver van zijn gezin in Culemborg.

Klik hier voor de aflevering van de NPS over de koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog

Begraven in Zuid-Afrika

Andreas werd begraven in Stellawood Cemetery in Durban.

Zijn graf staat geregistreerd als: Block L, Grave 176. Op de registratie wordt hij vermeld als Nederlandse koopvaardijman.

Het is een opmerkelijk idee dat een man die na zijn huwelijk Culemborg als woonplaats had gekozen, uiteindelijk duizenden kilometers van zijn vrouw en kinderen vandaan in Zuid-Afrika werd begraven.

Zijn graf bevindt zich nog altijd in Durban.

Een gezin blijft achter

Na het overlijden van Andreas bleef zijn vrouw Grada Maria Veldt met hun vier kinderen achter.

De oorlog ging ondertussen door. Voor een gezin dat zijn vader en echtgenoot verloor terwijl hij ver van huis was, moet de periode daarna bijzonder moeilijk zijn geweest.

Helaas kreeg de weduwe van Andreas geen uitkering krachtens de Zee-Ongevallenwet.

Volgens de beschikbare gegevens kwam Grada niet in aanmerking voor een uitkering krachtens de Zee-Ongevallenwet. De precieze reden daarvan verdient nog nader onderzoek.

Voor de familie betekende het overlijden van Andreas in ieder geval dat een echtgenoot en vader niet meer naar Culemborg zou terugkeren.

Waarom is Andreas een oorlogsslachtoffer?

Het verhaal van Andreas Meulemans laat zien dat oorlogsslachtoffers niet alleen de mensen zijn die tijdens een bombardement, gevecht of executie om het leven kwamen.

Ook Nederlandse koopvaarders betaalden een hoge prijs voor de oorlog.

Zij waren tijdens de oorlog verplicht hun werk voort te zetten en voeren met hun schepen over zeeën waarin Duitse onderzeeboten, mijnen en andere gevaren aanwezig waren. Velen kwamen om door vijandelijke acties; anderen overleden door ziekte of andere omstandigheden tijdens hun oorlogsdienst. Andreas Meulemans behoort tot die laatste groep.

Hij kwam niet om door een torpedo of een bom, maar overleed tijdens zijn oorlogsdienst ver van huis. Daarom is hij opgenomen in de Erelijst van Gevallenen en wordt hij herdacht als oorlogsslachtoffer.

Een Culemborgs oorlogsslachtoffer

Andreas Johannes Meulemans werd geboren in Rotterdam, maar zijn naam hoort ook bij de geschiedenis van Culemborg.

Hier woonde hij met zijn vrouw en kinderen. Vanuit zijn woning aan de 1e Triostraat vertrok hij steeds opnieuw naar zee, terwijl zijn gezin in Culemborg achterbleef.

Zijn laatste reis bracht hem naar de andere kant van de wereld.

Op 30 januari 1942 eindigde zijn leven in Durban. Hij werd 49 jaar oud.

Zijn vrouw en kinderen bleven achter in Culemborg, terwijl zijn graf duizenden kilometers verderop in Zuid-Afrika kwam te liggen.

Het verhaal van Andreas Meulemans laat daarmee niet alleen zien hoe de oorlog tot ver buiten Nederland slachtoffers maakte, maar ook hoe de oorlog het leven van een Culemborgs gezin blijvend veranderde.

Bronnen

Eigen onderzoek en genealogische gegevens.
Erelijst van Gevallenen.
Gegevens Nederlandse koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog.
Zuid-Afrikaanse War Graves-registratie.
Gegevens betreffende de Nieuw Amsterdam van de Holland-Amerika Lijn.