25 gesn. Duitsers in Waardenburg

Gemeente West Betuwe > Gesneuvelde Duitse militairen > Gesneuvelde Duitsers in Waardenburg

De wacht bij brug over de Waal bij Waardenburg (Bron: fotoalbum Duits militair)

Duitse oorlogsgraven in Waardenburg: 25 militairen herbegraven in Ysselsteyn

In de laatste oorlogsmaanden kwamen in en rond Waardenburg verschillende Duitse militairen om het leven. Een aantal van hen werd aanvankelijk begraven op de algemene begraafplaats van Waardenburg. Acht andere Duitse militairen lagen begraven bij een kruispunt van belangrijke verkeerswegen.

Uit archiefstukken van de gemeente Waardenburg uit 1945 blijkt dat deze twee begraaflocaties afzonderlijk werden geregistreerd. In 1949 werden de stoffelijke overschotten van Duitse militairen overgebracht naar de Duitse militaire begraafplaats in Ysselsteyn, in de gemeente Venray.

De bewaard gebleven documenten maken het mogelijk om 25 met naam genoemde Duitse militairen te identificeren: zeventien van de algemene begraafplaats en acht van het kruispunt.

Hieronder worden beide groepen afzonderlijk beschreven.

1. Zeventien Duitse militairen van de algemene begraafplaats

De gemeentelijke lijst van 31 mei 1945

Op 31 mei 1945 stelde de gemeente Waardenburg een lijst op van negentien graven op de algemene begraafplaats. Volgens het document ging het om graven van gesneuvelde militairen, van wie een aantal vermoedelijk geallieerd was.

Bij zeventien personen gaat het om Duitse militairen die terugkomen op de latere lijst van de Dienst Identificatie en Berging. Twee andere personen op de oorspronkelijke gemeentelijke lijst waren Stanley Utton en John William Walker, die als vermoedelijk geallieerde militairen werden aangeduid.

De zeventien Duitse militairen worden hieronder genoemd. De geboorte- en overlijdensgegevens zijn overgenomen uit de gemeentelijke lijst, voor zover deze leesbaar zijn.

1. Ernst Albert Theodor Dobberphul

Geb. 17-07-1898 in Miasto Szczecin, Zachodniopomorskie, Polen
Overl. 31-03-1945 in Waardenburg

Rang: Unteroffizier (Uffz.)

Familie: woonde in Karlinenhorst, Kreis Greifenhagen, Hij was getrouwd met Frieda Marta Erna Maass

Erkennungsmarke: 6/Fl./H.Kdtr.A.205/VI

Eenheids-/veldpostgegevens: F.P.Nr. L 39 248 EM 6

Waarschijnlijk Fliegerhorst-Kommandantur (luchtmachtbasis)

Oudere jaarklasse – mogelijk bewakings- of stafdienst.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

2. Hermann Austein

Geboortedatum: 20 oktober 1906 in Bremen
Overlijdensdatum: 25 maart 1945
Rang/functie: Wachtmeister der Polizei, hij diende bij de
Duitse politie, niet simpelweg dat hij een gewone soldaat van de Wehrmacht was. De rang was een politierang, die ongeveer vergelijkbaar was met een onderofficiersrang in het leger.

Veldpostnummer: 23 418

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

3. Ernst Noller

Geb. 24-09-1905
Overl. 16-03-1945

Rang: Unteroffizier (Uffz.)

Veldpostnummer: L 22 776

Markering: 1717-Rest.KDO.Reinsehlen
Waarschijnlijk Rest-Kommandantur.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

4. Arthur Weigand

Geb. 17-06-1926 (Mühlfeld, Horn Bezirk, Oostenrijk)
Overl. 28-02-1945 in Waardenburg

Rang: Matrose/Gefreiter (Matr. Gefr.)

Eenheid: 4/16 S.St.Abt.; in het document staat ook een verdere aanduiding van de Kriegsmarine.

Kriegsmarine N.43282/44. Marinegrondtroepen of rivierbewaking.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

5. Heinrich Gerken

Geb. 12-02-1915 in Castrop-Rauxel, Kreis Recklinghausen
Overl. 21-04-1945
Familie: Herne. E. Gerken in Holthausen, Blackenhorsterstrasse 17

Eenheid: St.Kp.Gr.Ers.Btl.18

Laat oorlogsslachtoffer, mogelijk bij Canadese opmars april 1945.

Bijzonderheden: Lichaam is op 15 mei 1945 in de Waal gevonden en dag later in Waardenburg begraven. Op zijn lichaam werden 2 boekjes, medaillon met ketting, zakmes en foto's gevonden.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

6. Franz Traunmüller

Geb. 15-12-1925
Overl. 09-03-1945

Rang: Unteroffizier (Uffz.)

Veldpostnummer: Nr. 60191 d
Vermoedelijk in Oostenrijk geboren.

Waarschijnlijk gesneuveld tijdens geallieerde artilleriebeschietingen.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

7. Peter Crombach

Geb. 09-07-1922 (Kerkrade)
Overl. 22-02-1945 in Waardenburg

Rang: Obergefreiter (O. Gefr.)

Erkennungsmarke: 309-6/Flg.Ausb.Rgt.42

Eenheid: 6. Kompanie Flieger-Ausbildungs-Regiment 42 of 10./Fallschirm-Artillerie-Regiment 6
Onderdeel: Luftwaffe (grondinzet)

Veel Luftwaffe-opleidingsregimenten werden in 1944 als infanterie ingezet.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

7. Josef Hück

Geb. 02-07-1919 in Unna
Overl. 25-03-1945

Rang: Stabsgefreiter (St. Gefr.)

F.P. Nr. L. 39248

Eenheid: 2./Fl.Ausb.Rgt.24/969 A Luftwaffe opleidingsregiment.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

9. Lorenz Rössner

Geb. 30-12-1918 in Alsfeld, Vogelsbergkreis, Hessen
Overl. 21-02-1945

Rang: Leutnant (luitenant)

Familie: Woonde op de Swabenröder strasse 9 in Alsfeld. Zijn ouders waren Lorenz Rössner en Ernestine "Erna"Schooff.

Over Rössner bestaat bovendien een brief uit november 1949 van iemand die namens zijn moeder om doorzending van een ingesloten brief vroeg. Daarin staat dat zijn moeder, Erna Kern, weduwe van Rössner, hem persoonlijk had gekend. De brief vormt een aanvullende bron over de familie van deze militair.

Eenheid: III./Fallschirmjäger-Regiment 17, 10. Kompanie of 221-Ln.Kp.Wiesbaden. Luftnachrichten-Kompanie Wiesbaden

In zijn eerste graf werden resten van een diensttrui aangetroffen.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

10. Obergefreiter Siegfried Berchner

Geb. 03-01-1924 in Brzeźna, Powiat nowosądecki, Małopolskie, Polen

Overl. 21-02-1945 in Zaltbommel

Markering: 53933/352

Eenheid: 10./IV Fallschirm-Artillerie-Regiment 6

Datum wijst op artillerie- en luchtbeschietingen in winterfase Betuwe.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto graf: Fred van den Munckhof

Foto Siegfried: Ulrich Berchner

11. Karl Ziegler

Geb. 07-11-1926 in Lehesteu
Overl. 18-02-1945

Rang: Gefreiter (Gefr.)

3./Fallschirmjäger-Pionier-Bataillon 6. Luftwaffe parachutisten.
E.M. 210.320242

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

12. Herbert Delius

Geb. 06-10-1926
Overl. 02-11-1944

Rang: Panzergrenadier (Pz. Gren.)

Datum: zware gevechten Betuwe begin november.

In zijn eerste graf werden resten van een Duits uniform en een rubber laars aangetroffen.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

13. Heinrich Gottfried Kraus

Geb. 26-03-1917 in Opladen, Stadtkreis Leverkusen
Overl. 05-11-1944 in Ammerzoden

Rang: Panzergrenadier (Pz. Gren.)

Eenheid: Stammkompanie Panzergrenadier-Ersatz-Bataillon 361

Infanterie – Heer.

In zijn eerste graf werden resten van een Duits uniform aangetroffen.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

In het Regionale Archief Rivierenland in Tiel bevindt zich nog een brief, die is gedateerd 6 juli 1951, geschreven in Düsseldorf en gericht aan de burgemeester van Waardenburg. De kern van de brief luidt in het Nederlands:

"In het voorjaar van 1945 sneuvelde mijn enige neef, de pantsergrenadier Heinrich Gottfried Kraus, tijdens de gevechten in Ammerzoden bij ’s-Hertogenbosch. Volgens de mededeling van zijn compagnieschef zou hij in Waardenburg begraven zijn. Graag zou ik zijn graf eens bezoeken, maar ik weet niet waar het ligt. Hier zegt men dat de gesneuvelden allemaal op een bepaalde militaire begraafplaats zijn herbegraven. Zou u, geachte burgemeester, mij kunnen laten weten of mijn neef nog in Waardenburg ligt, of waar hij herbegraven is?"

De schrijfster bedankt de burgemeester alvast voor zijn moeite en ondertekent met Fr. Margaret Zimmer, met als adres Ulmenstraße 89 in Düsseldorf.

14. Karl Wilhelm Cürten

Geb. 28-03-1915
Overl. 27-10-1944

Rang: Oberfeldwebel (Ob. Feldw.)

Erkennungsmarke: 487.St.Kp.Pz.Jg.E.43

Eenheid: Stamm-Kompanie Panzerjäger-Ersatz-Abteilung 43

Onderdeel: Heer (antitank) → Vervangingsafdeling voor Pz.Jg.-eenheden.

Datum past bij zware gevechten rond de Waal-linie eind oktober 1944.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof14. Karl Kurten

15. Willi Zielke

Geb. 19-09-1922 in Schäferei.
Overl. 27-10-1944

Rang: Obergefreiter (Ob. Gefr.)

Familie: Vader Julius Zielke woonde in Traupel, Kreis Resenberg

Stab I/481. Waarschijnlijk Grenadier-Regiment 481

In zijn eerste graf werd een Duits uniform, grijze trui en grijze dienstsokken aangetroffen.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

16. Ernst Bierwirth

Geb. 05-11-1917
Overl. 27-10-1944 in Waardenburg

Rang: Oberbootsmaat (Ob. Btsmt.)

Markering: N.31114/36 S A.

Waarschijnlijk Kriegsmarine of Luftwaffe-nummering.
Datum valt samen met intensieve geallieerde aanvallen op Waalbruggen.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

17. Karl Heinz Finster

Geb. 03-08-1918 (Berlijn)
Overl. 18-09-1944 in Waardenburg

Rang: Onderofficier (Uffz)

Eenheid: 2./Flak-Abt. 845 (V) (mogelijk 5./Bau-Bataillon Fl.Ers.Abt. 11)
Onderdeel: Luftwaffe – luchtafweer

Omgekomen door bomscherven.
Datum direct na geallieerde doorbraak.

Familie: Zijn stiefvader was Arthur Kutscher uit Kirchhorn.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof17. Heinz Finster

De herbegrafenis

De zeventien hierboven genoemde militairen komen voor op de lijst van de Dienst Identificatie en Berging uit 1949. Daarin zijn zij geregistreerd als personen die in Waardenburg waren opgegraven en vervolgens werden herbegraven op het Centraal Duits Militair Kerkhof in Ysselsteyn.

2. Acht Duitse militairen bij het kruispunt

De gemeentelijke brief van 10 augustus 1945

In een brief van 10 augustus 1945 beschreef de gemeente Waardenburg een tweede begraaflocatie. Het ging om het kruispunt van de verkeersweg van ’s-Hertogenbosch naar Utrecht en de Rijksstraatweg van Haaften via Waardenburg naar Geldermalsen.

Volgens deze brief lagen daar acht Duitse militairen begraven. De gemeente vermeldde hun namen, militaire gegevens en overlijdensdata.

1. Heinz Bulling

Geboortedatum: 2 november 1927
Overlijdensdatum: 21 september 1944
Eenheid: 3./gem. 155 (v), R.A.D. 2/156 (Z.v.1)
Bijzonderheid: in de brief wordt hij aangeduid als Arbeitsmann.

Zie hier de aparte webpagina over deze hele jonge omgekomen militair

2. Johannes Müller

Geb. 09-01-1927
Overl. 21-09-1944

Eenheid: 3./gem. 155 (v), R.A.D. 2/156 (Z.v.1)

Gen.155(v) = waarschijnlijk Festungs-Grenadier-Regiment 155 (bodenständig)

Bijzonderheid: ook hij wordt aangeduid als Arbeitsmann

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

3. Bruno Gamradt

Geb. 28-10-1913
Overl. 17-09-1944 in Waardenburg

Rang / onderdeel: Obergefreiter

Eenheid: St.Kp.Gren.Ers.Btl.457 of Stab/1. Grenadier-Regiment 1019
Grenadier-Ersatz-Bataillon 457. Heer – infanterie.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

4. Willi Blask

Geb. 28-03-1922
Overl. 17-09-1944
Rang / onderdeel: Obergefreiter

Eenheid: Stab/II. Luftwaffen-Jäger-Regiment 46

Datum valt in beginfase Operatie Market Garden.
Waarschijnlijk gesneuveld bij terugtocht na doorbraak zuidelijk van de Waal.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

5. Richard Voigt

Geb. 18-05-1901 in Liborice, Okres Louny, Ústí nad Labem, Tsjechië
Overl. 11-09-1944 in Waardenburg

Rang: Obergefreiter (Ob. Gefr.)

2./Schutz.Ers.Kp.106. Schützen-Ersatz-Kompanie 106

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

6. Rudolf Flickschuh

Geb. 14-04-1927 in Johannisdorf
Overl. 17-09-1944 in Waardenburg

Rang/functie: Arbeitsmann

Erkennungsmarke: 1105 RAD M.153

Onderdeel: Reichsarbeitsdienst - Arbeitsman – 3./gem. 155 (v), RAD. 2/156 (Lv.1)

RAD-eenheden werden vaak ingezet voor verdedigingswerken langs de Waal.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

7. Johann Wiwtschariskyj

Geb. 01-07-1924
Overl. 17-09-1944

Rang: Grenadier

Eenheid: 1./SS-Ustuf. Arnh. of 255-2/SS.Ausb.Btl.z.b.V. Waffen-SS opleidingsbataljon.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

8. Walter Stolle

Geb. 26-10-1926
Overl. 18-09-1944

Rang/functie: Arbeitsmann

3./Gren-155(v) RAD Abt. 2/156 (Lv.1)
Festungseenheid, waarschijnlijk betrokken bij Waalverdediging.

Begraven Alg. Begraafplaats Waardenburg

Foto: Fred van den Munckhof

De herbegrafenis van de acht militairen

Alle acht namen uit de brief van 10 augustus 1945 komen terug in het rapport van de Dienst Identificatie en Berging uit 1949. Daarmee is de verbinding tussen de gemeentelijke lijst en de latere registratie van de herbegrafenis duidelijk.

De documenten geven echter geen uitsluitsel over de exacte ligging van elk afzonderlijk graf bij het kruispunt.

Bronnen: gemeentelijke brieven van Waardenburg van 31 mei 1945, 10 augustus 1945, 5 augustus 1949 en 5 oktober 1949; brief van de Dienst Identificatie en Berging van 19 januari 1950; rapport van overbrenging van 15 december 1949.