Crash Junkers 88 1 juli 1942
Gemeente Culemborg > Gecrashte Duitse vliegtuigen
Duits vliegtuig maakt noodlanding aan de Prijsseweg in Culemborg – 1 juli 1942
Junkers Ju 88 (Bron: Bundesarchiv, Bild 101I-417-1766-03A / Ellerbrock / CC-BY-SA 3.0)
Een onbekend Duits vliegtuig in moeilijkheden
In de vroege oorlogsjaren trilde de lucht boven de West-Betuwe regelmatig door het geluid van Duitse vliegtuigen. Op woensdag 1 juli 1942 speelde zich boven Culemborg een opmerkelijk incident af. Een Duits tweemotorig vliegtuig kwam tijdens een vlucht in moeilijkheden en moest een noodlanding maken aan de Prijsseweg.
Over het exacte type van het vliegtuig bestaat echter nog onzekerheid. In lokale overlevering en oudere beschrijvingen werd gesproken over een ‘Dornier Do 127’. Een vliegtuigtype met die aanduiding heeft echter niet als operationeel Duits vliegtuig bestaan. In latere reconstructies werd het toestel geïdentificeerd als een Junkers Ju 88.
Ook wordt in sommige reconstructies de Küstenfliegergruppe 106 / Kampfgruppe 106 als mogelijke eenheid genoemd. Deze Duitse eenheid vloog in deze periode met Ju 88's. De beschikbare gegevens zijn echter onvoldoende om deze eenheid met zekerheid aan het toestel bij Culemborg te koppelen. Het Werknummer, de rompcode en de exacte eenheid van het toestel zijn vooralsnog niet vastgesteld.
Motorproblemen boven Culemborg
Volgens de beschikbare gegevens kreeg het vliegtuig tijdens de vlucht te maken met een ernstige motorstoring. De piloot kon kennelijk niet meer veilig terugkeren naar de basis en moest op zoek naar een geschikte plaats om het toestel aan de grond te zetten.
Het vliegtuig vloog laag over het Betuwse landschap en kwam uiteindelijk in de omgeving van de Prijsseweg terecht. De open weilanden en grienden daar boden de beste mogelijkheid voor een noodlanding.
Een harde landing
Rond 11.05 uur kwam het toestel neer in een weiland aan de Prijsseweg. De landing moet bijzonder hard zijn geweest. Het vliegtuig raakte zwaar beschadigd en na de landing brak brand uit. Het toestel brandde uiteindelijk volledig uit. De dikke rookwolken waren vanaf grote afstand in en rond Culemborg zichtbaar.
Voor de omwonenden moet het een indrukwekkend en angstaanjagend gezicht zijn geweest: een groot Duits militair vliegtuig dat plotseling laag over de omgeving kwam, een noodlanding maakte en vervolgens in brand vloog.
De bemanning overleeft
Ondanks de zware beschadiging van het vliegtuig vielen bij deze noodlanding geen dodelijke slachtoffers onder de bemanning. De inzittenden wisten het brandende toestel te verlaten. Een deel van de bemanning raakte daarbij gewond en werd na het ongeval voor behandeling afgevoerd.
In oudere gegevens worden vier namen genoemd:
Feldwebel H. Schierholz, piloot
Unteroffizier E. Krause, waarnemer
Unteroffizier W. Scharp, boordschutter
Gefreiter H. Söffing, radiotelegrafist
Deze namen zijn echter nog niet door een Duitse primaire bron gezamenlijk aan de Culemborgse crash gekoppeld. Bij het onderzoek naar de Duitse personeels- en verliesgegevens zijn verschillende naamgenoten gevonden die aantoonbaar niet bij deze gebeurtenis passen. Daarom worden de vier namen hier voorlopig als onbevestigde gegevens uit oudere bronnen vermeld.
Een onbekend gebleven vliegtuig
Deze crash is een goed voorbeeld van hoe moeilijk het soms is om een vliegtuigincident uit de eerste oorlogsjaren exact te reconstrueren.
De Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) vermeldt deze gebeurtenis niet als een afzonderlijk verlies. Daardoor ontbreken de gebruikelijke gegevens zoals een Werknummer, rompcode en officiële Duitse verliesregistratie.
Ook in de beschikbare Duitse Ju 88-verliesgegevens is vooralsnog geen overtuigende overeenkomst gevonden met een toestel dat op 1 juli 1942 bij Culemborg een noodlanding maakte. De twee Ju 88-verliezen die voor 1 juli 1942 in de geraadpleegde Duitse verliesgegevens worden genoemd, hebben betrekking op andere locaties en eenheden.
Daarom kan de identificatie als Ju 88 nog niet met een Duitse primaire bron worden bewezen. Op basis van de beschikbare Nederlandse gegevens blijft de Ju 88 op dit moment echter de meest gebruikte identificatie van het toestel.
Het onderzoek gaat verder
De zoektocht naar de identiteit van het vliegtuig is daarom nog niet afgesloten. De belangrijkste vragen zijn:
Welk type vliegtuig maakte op 1 juli 1942 de noodlanding?
Wat was het Werknummer?
Welke rompcode droeg het toestel?
Bij welke Duitse eenheid was het ingedeeld?
En pas daarna: wie vormden de bemanning?
Voorlopig blijft daarom één ding zeker: op 1 juli 1942 maakte een Duits tweemotorig militair vliegtuig een noodlanding aan de Prijsseweg in Culemborg. Het toestel brandde volledig uit, maar de bemanning overleefde het ongeval.
Het onderzoek naar de precieze identiteit van het vliegtuig wordt voortgezet.