Dhr. L.J. Salari

Gemeente Culemborg > Burgerslachtoffers

Achternaam: Salari

Voornamen: Lambertus Johannes
Voorletters: L. J.
Beroep: N.S. weg- en werkploeg

Geboorteplaats: Culemborg
Geboortedatum: 16-10-1894
Overlijdensplaats: Culemborg
Overlijdensdatum: 03-10-1942
Begraafplaats: Culemborg

Provincie: Gelderland

Graf geruimd

Geboren aan de Nieuwstraat

Lambertus Johannes Salari, die in zijn omgeving Bart werd genoemd, werd geboren op 16 oktober 1894 in Culemborg. Zijn geboorte vond plaats in de Nieuwstraat 54, het huis waar zijn ouders woonden.

Zijn ouders waren Lambertus Salari, geboren in 1865, en Johanna van Oort, geboren in 1866. Zijn vader was landbouwer. Het gezin was groot: Bart groeide op met maar liefst tien broers en zussen.

Het adres Nieuwstraat 54 vormt een mooi stukje Culemborgse geschiedenis. Later woonde in hetzelfde huis de bekende Culemborgse melkboer Otto Verkerk, die vanuit dit adres zijn melkhandel dreef.

Bart groeide op in het Culemborg van het begin van de twintigste eeuw, in een tijd waarin veel inwoners hun bestaan vonden in ambacht, handel, landbouw en industrie.

Een jonge Culemborger

Over de jeugd van Bart is helaas niet veel persoonlijke informatie bewaard gebleven. Wel weten we dat hij uit een groot gezin kwam en al jong aan het werk ging.

Zoals voor veel jongens uit arbeiders- en landbouwgezinnen was werken vanzelfsprekend. Bart zou in zijn leven verschillende beroepen uitoefenen.

Zijn levensloop zou hem uiteindelijk brengen van het boerenwerk naar de bouw en vervolgens naar de Nederlandse Spoorwegen.

De Eerste Wereldoorlog

Toen in augustus 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak, bleef Nederland neutraal. Toch werd het Nederlandse leger gemobiliseerd.

Ook Bart kreeg daarmee te maken. Hij werd als jonge man opgeroepen voor militaire dienst. Hoewel Nederland buiten de oorlog bleef, betekende de mobilisatie voor duizenden Nederlandse mannen dat zij jarenlang hun normale leven en werk moesten onderbreken.

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog in november 1918 keerde Bart terug naar het burgerleven.

Hij moest opnieuw zijn plaats vinden op de arbeidsmarkt.

Van voerman naar boerenknecht

Na zijn militaire dienst werkte Bart als voerman bij Jan van Vuren, die in de Goilberdingerstraat in Culemborg woonde.

Later ging hij als boerenknecht bij Miltenburg in Bunnik werken. Daar ontmoette hij Petronella Cornelia van Leeuwen, afkomstig uit Wijk bij Duurstede. Petronella was in 1898 geboren. De kennismaking leidde tot een huwelijk. Op 5 november 1925 trouwden Lambertus Johannes Salari en Petronella Cornelia van Leeuwen in Wijk bij Duurstede. Het jonge echtpaar ging wonen in Wijkersloot.

Een gezin met vijf kinderen

Bart en Petronella kregen vijf kinderen:

Henrica Johanna, geboren in 1927;
Lambertus Cornelis, geboren in 1929;
Cornelia Lamberta, geboren in 1930;
Johannes Hendrikus, geboren in 1932;
Petronella Lamberta, geboren in 1936.

Bart was daarmee niet alleen echtgenoot, maar ook vader van vijf kinderen. Hij probeerde voor zijn gezin een zelfstandig bestaan op te bouwen. Dat was echter niet gemakkelijk. De jaren dertig werden gekenmerkt door een ernstige economische crisis. Werk was schaars en de inkomens waren laag.

Een boerenbedrijf zat er niet in

Bart had graag een eigen bestaan in de landbouw opgebouwd. Als boerenknecht verdiende hij echter te weinig om voldoende geld opzij te kunnen leggen. Een bijzonder detail uit de familiegegevens laat zien hoe laag de inkomsten soms waren. Voor zeven of acht eieren kreeg hij bijvoorbeeld maar twee of drie cent. Met zulke bedragen was het onmogelijk om een kapitaal op te bouwen waarmee hij zelf een boerenbedrijf kon beginnen.

Zijn droom om als zelfstandig boer verder te gaan, moest hij daarom laten varen. Hij bleef zoeken naar werk waarmee hij zijn gezin kon onderhouden.

Terug naar Culemborg

In november 1932 keerde Bart met zijn gezin terug naar Culemborg. Ze gingen wonen aan de Nieuwstraat 54, hetzelfde adres waar Bart zelf was geboren.

Daar begon hij een klein handeltje in groente en fruit. Ook dit leverde onvoldoende op.

Daarna werkte hij als los werkman, maar ook daarmee kon hij niet genoeg verdienen om zijn vrouw en vijf kinderen te onderhouden.

De economische crisis maakte het voor arbeiders bijzonder moeilijk om een vast inkomen te vinden. Wie zonder werk kwam te zitten, was aangewezen op de zogenaamde steun, de voorloper van de latere bijstand. Voor Bart en zijn gezin betekende dit een voortdurend zoeken naar zekerheid.

Bouwvakker en arbeider

Uiteindelijk vond Bart werk als bouwvakker. Hij probeerde steeds opnieuw werk te vinden waarmee hij zijn vrouw en vijf kinderen kon onderhouden.

In deze periode was hij ook aangesloten bij de Nederlandse Katholieke Arbeidersbeweging.

De katholieke arbeidersbeweging speelde in die jaren een belangrijke rol in het leven van veel katholieke arbeidersgezinnen. Het ging niet alleen om arbeidsvoorwaarden, maar ook om onderlinge steun en solidariteit. Bart maakte deel uit van deze gemeenschap.

De oorlog breekt uit

In mei 1940 werd Nederland door Duitsland binnengevallen. Voor Bart en zijn gezin betekende de bezetting een nieuwe periode van onzekerheid.

Werk werd steeds sterker beïnvloed door de Duitse bezettingspolitiek. Tegelijkertijd werd het spoorwegnet steeds belangrijker voor de Duitse oorlogsvoering.

In deze omstandigheden vond Bart in augustus 1942 werk bij de Nederlandse Spoorwegen. Hij werd ingedeeld bij de Weg- en Werkenploeg.

Wachtlopen langs het spoor. Dit formulier behoorde toe aan dhr. Hummel uit de J.B. van de Hamstraat 12 in Culemborg.

Werken voor de Nederlandse Spoorwegen

De spoorwegen waren tijdens de oorlog van groot strategisch belang. Over het spoor werden mensen, goederen en militair materieel vervoerd. Voor de Duitse bezetter was het spoorwegnet daarom essentieel. Bart werkte aan en langs het spoor. Daarnaast werd hij in de avonduren ingezet als wachtloper langs het spoor. Hij liep onder meer het traject vanaf het station van Culemborg in de richting van de spoorbrug. Dat was in oorlogstijd geen ongevaarlijke taak. Het spoor werd regelmatig bewaakt vanwege mogelijke sabotage door het verzet. Spoorrails konden worden beschadigd of opgeblazen en treinen konden worden gehinderd.

Bart was nog maar korte tijd bij de NS werkzaam toen het noodlot toesloeg.

Bron: CC 10-10-1942

3 oktober 1942

Op zaterdag 3 oktober 1942 liep Bart langs de spoorlijn ter hoogte van het toenmalige voetbalveld van Vriendenschaar aan de Westersingel.

Het was die avond dicht mistig. Op dat moment kwam vanuit de richting Den Bosch een locomotief over het spoor. Bart werd door de locomotief gegrepen en overleed ter plaatse. Hij was 47 jaar oud.

Volgens het onderzoek dat na het ongeval werd ingesteld, was de locomotief zonder de vereiste toestemming gebruikt door een Duitse soldaat. Daarbij zouden seinen zijn genegeerd en veiligheidsvoorschriften niet zijn nageleefd.

Het was een uitzonderlijke en tragische gebeurtenis.

Nog een slachtoffer

Dezelfde locomotief maakte kort daarna nog een slachtoffer. Ongeveer een kilometer verderop, voorbij de spoorbrug, kwam een man uit Schalkwijk om het leven.

Het onderzoek naar beide gebeurtenissen bracht aan het licht dat de locomotief niet op de normale manier was ingezet. Voor Bart kon dat onderzoek niets meer veranderen.

Op 3 oktober 1942 kwam er een einde aan zijn leven.

Bidprentje van Bart

Een vrouw en vijf kinderen

Zijn overlijden had grote gevolgen voor zijn gezin. Zijn vrouw Petronella bleef achter met hun vijf kinderen. De kinderen waren op dat moment nog jong. De oudste, Henrica Johanna, was ongeveer vijftien jaar oud en de jongste, Petronella Lamberta, pas zes.

Het gezin had het financieel al moeilijk gehad. Bart was de kostwinner en had jarenlang alles geprobeerd om voldoende inkomen te verdienen. Nu viel die inkomstenbron plotseling weg. Petronella moest midden in de oorlog alleen verder met vijf kinderen.

Een herinneringsbord

Bart was lid geweest van de Nederlandse Katholieke Arbeidersbeweging. Na de oorlog kreeg zijn vrouw van deze organisatie een bijzonder herinneringsbord waarop de naam van haar overleden echtgenoot stond.

Op de achterzijde werden de namen vermeld van andere Culemborgse oorlogsslachtoffers die eveneens bij deze arbeidersorganisatie waren aangesloten.

Het bord is daardoor niet alleen een herinnering aan Bart, maar ook aan de Culemborgse arbeiders die tijdens de oorlog om het leven kwamen. Het is een tastbare herinnering aan een man die zijn hele leven had geprobeerd zijn gezin door moeilijke tijden heen te helpen.

Geen soldaat, maar toch oorlogsslachtoffer

Bart Salari kwam niet om tijdens een gevecht. Hij werd niet getroffen door een bom en stierf niet aan het front. Hij kwam tijdens zijn werk langs het spoor om het leven.

Toch wordt hij als Culemborgs oorlogsslachtoffer geregistreerd:

Lambertus Johannes Salari

16-10-1894 – 03-10-1942

NS weg- en werkploeg

Bron: CC 31-10-1942

Zijn verhaal laat zien dat de gevolgen van de oorlog veel verder gingen dan directe gevechten. De bezetting bepaalde waar mensen werkten, welke werkzaamheden zij moesten uitvoeren en onder welke omstandigheden zij dat deden.

Bart was een gewone arbeider die in augustus 1942 bij de NS was gaan werken. Minder dan twee maanden later was hij dood.

Bronnen

Eigen onderzoek Richard van de Velde.
Gelders Archief, burgerlijke stand Culemborg.
Oorlogsslachtoffers West-Betuwe.
Culemborgsche Courant, oktober 1942.
Online-Begraafplaatsen, Culemborgs oorlogsmonument 0879.
Aanvullende genealogische gegevens betreffende de familie Salari.