Beusichem- Adam Dec

Gemeente Buren > Gesn. geallieerde militairen > Gesn. Pool

Achternaam: Dec

Voornamen: Adam

Voorletter: A.J.

Rang: Strz.

Mil. onderdeel: 3e Parachute bataljon

Geboorteplaats: Mszana, Krosno, Lwow, Polen

Geboortedatum: 08-01-1912

Overlijdensplaats: In de Rijn verdronken nabij Arnhem

Overlijdensdatum: 25-09-1944

Begraafplaats: Pools Militaire Ereveld te Breda

Gemeente: Breda

Provincie: Gelderland

Nummer: E-4-10

Medailles: Militaire Willemsorde (2006), War Medal 1939-1945, Defence Medal, Combat Parachute Badge, Cross for Valour, France and Germany Star, 1939-45 Star.

Adam Dec – Poolse parachutist spoelt aan bij Beusichem

Adam Julian Dec werd geboren op 8 januari 1912 in Mszana, in het toenmalige Poolse gebied rond Krosno en Lwów. Hij was als Strzelec (schutter/rifleman) ingedeeld bij het 3e Parachutistenbataljon van de 1st Polish Independent Parachute Brigade van generaal Stanisław Sosabowski.

Zijn geschiedenis is bijzonder. Adam Dec sneuvelde tijdens de Slag om Arnhem, maar zijn lichaam werd pas bijna zeven weken later gevonden, tientallen kilometers stroomafwaarts van Arnhem. Op 14 november 1944 werd zijn lichaam in de Lek bij Beusichem aangetroffen.

De Poolse parachutisten bij Arnhem

Tijdens de Slag om Arnhem vond op 24 september 1944 bij Driel de landing plaats van de 1ste Onafhankelijke Poolse Parachutistenbrigade, onder bevel van generaal S. Sosabowski. Deze groep soldaten oefende om ooit Warschau, de hoofdstad van Polen, te bevrijden. De Polen werden ingezet om de in moeilijkheden geraakte geallieerde legers te helpen.

Onder hevig Duits vuur probeerden zij in rubberbootjes de Rijn over te steken. Het doel was versterking van het Britse bruggenhoofd rond villa Hartenstein in Oosterbeek, dat dienst deed als hoofdkwartier van generaal Urquhart, commandant van de 1ste Britse Airborne Divisie. Tegenwoordig is hier het Airborne Museum gevestigd.

In de nacht van 25 op 26 september dekten de Poolse parachutisten samen met de Dorsets de aftocht van de Britse parachutisten. Tijdens deze operatie vielen veel doden en gewonden.

Het lukte generaal Sosabowski en zijn mannen om de zuidelijke Rijnoever bij Heteren en Driel van 21 tot 26 september 1944 bezet te houden. Toen zij uiteindelijk zelf terug moesten, waren er nauwelijks nog boten beschikbaar. Kleine groepjes bereikten nog de Betuwekant, maar een groot aantal Poolse militairen sneuvelde of verdronk.

Adam Dec

Adam Dec maakte deel uit van deze Poolse parachutisten. Hij had de rang van Strzelec en was ingedeeld bij het 3rd Parachute Battalion van de 1st Polish Independent Parachute Brigade.

Zijn ouders waren Wladyslaw Dec en Wiktoria Pichko, afkomstig uit Mszana, Krosno, Lwów, in Zuid-Polen.

Tijdens de gevechten rond Arnhem raakte de situatie voor de geallieerde parachutisten steeds moeilijker. De Rijn vormde de laatste verbinding tussen de Britse troepen in Oosterbeek en de Poolse brigade aan de zuidelijke oever.

Op 25 september 1944 bevond Adam Dec zich nog in het gebied van Oosterbeek. Tijdens de daaropvolgende terugtocht over de Rijn kwam hij om het leven. Vermoedelijk heeft hij geprobeerd zwemmend de overkant van de Rijn te bereiken. Of hij daarbij is verdronken of door Duits vuur werd getroffen, is niet met zekerheid bekend.

Zijn lichaam werd door de rivier stroomafwaarts meegevoerd.

Aangetroffen bij Beusichem

Bijna zeven weken na de Slag om Arnhem, op 14 november 1944 om 15.00 uur, werd bij Beusichem een drijvend lichaam aangetroffen in de Lek.

Marechaussee R. van Scherpenzeel maakte hiervan rapport op. Bij de berging waren enkele Duitse Oberfeldwebels aanwezig. Zij verklaarden dat op het stoffelijk overschot twee herkenningsplaatjes waren gevonden. Het ene was rood en het andere blauw. Beide plaatjes droegen het opschrift:

“A.P. Dec. 1912. 57/1 Kat.”

Ook andere kenmerken wezen erop dat het om een Poolse parachutist ging. Het lichaam was gekleed in een kort bruin jasje, met op de revers een afbeelding van een parachute.

Opvallend was dat het stoffelijk overschot geen schoenen, sokken of bovenbroek droeg.

Het ontbreken van deze kleding is opmerkelijk. Mogelijk heeft Adam Dec tijdens een poging de Rijn over te steken kleding uitgetrokken om gemakkelijker te kunnen zwemmen. Of dit daadwerkelijk is gebeurd, kan echter niet met zekerheid worden vastgesteld.

De aangetroffen herkenningsplaatjes maakten uiteindelijk duidelijk dat het om Adam Dec ging.

Oorspronkelijke grafsteen van Adam Dec op de Algemene begraafplaats te Beusichem

Begraven in Beusichem

Volgens de opgave van de gemeente Beusichem werd Adam Dec op 15 november 1944 begraven op de Algemene Begraafplaats in Beusichem.

Zijn graf werd na de oorlog door de inwoners van Beusichem niet vergeten. De Algemene Jeugdvereniging Beusichem, onder leiding van mevrouw Bultes van Mourik, zamelde geld in onder de inwoners van de gemeente. Met dit geld kon een grafsteen voor de Poolse militair worden bekostigd.

Zo kreeg de onbekende Poolse parachutist die in november 1944 uit de Lek was geborgen, een blijvende plaats op de begraafplaats van Beusichem.

Herdenking in 1948

Op 25 juni 1948 vond bij het graf van Adam Dec een bijzondere plechtigheid en kranslegging plaats.

Ongeveer zestig Polen en de Poolse consul kwamen vanuit Hotel De Zwaan in optocht naar de Algemene Begraafplaats. Bij het graf werd het stil. De aanwezigen zongen het Poolse volkslied, waarna de leden van de Jeugdvereniging het Wilhelmus zongen.

Twee Poolse meisjes in nationale dracht reikten vervolgens een krans aan de Poolse consul over. Hij plaatste deze tegen het kruis van het grafmonument.

Voor de inwoners van Beusichem moet het een bijzondere gebeurtenis zijn geweest. Een Poolse militair die tijdens de Slag om Arnhem het leven had verloren en bijna twee maanden later in hun dorp was gevonden, werd hier door landgenoten herdacht.

Herbegraven in Breda

In de jaren zestig werd Adam Dec herbegraven op het Pools Militair Ereveld in Breda. Zijn graf bevindt zich daar op E-4-10.

De meeste Poolse militairen die tijdens de Slag om Arnhem om het leven kwamen, werden begraven op het Poolse militaire gedeelte van de begraafplaats in Oosterbeek. Adam Dec vormt daarop een uitzondering. Zijn lichaam was immers pas maanden na de strijd in de Lek bij Beusichem gevonden en hij was daar al begraven.

Het oorspronkelijke grafkruis van Adam Dec bleef in Beusichem achter en is nog steeds te zien op de Algemene Begraafplaats. Daarmee is zijn naam ook vandaag nog verbonden met Beusichem.

Postume onderscheiding

Adam Dec werd in 2006 postuum onderscheiden met de Militaire Willems-Orde.

Daarnaast ontving hij onder meer de:

War Medal 1939–1945

Defence Medal

Combat Parachute Badge

Cross for Valour

France and Germany Star

1939–45 Star

In het centrum van Driel, op het plein tegenover de Rooms Katholieke kerk, staat een monument. Het herinnert aan de Poolse soldaten die in september 1944 betrokken waren bij de Slag om Arnhem. Ze vormden een aparte parachutistenbrigade.
De Poolse Airbornes landden op maandag 18 en dinsdag 19 september 1944 tussen Heelsum en Wolfheze. De meeste Polen zijn echter op donderdag 21 september boven de weilanden en de akkers tussen Elst en Driel gedropt. 's Avonds probeerden groepjes soldaten in rubberbootjes en op vlotten de Rijn over te steken om de Airbornes te helpen. Bij deze acties zijn bijna vierhonderd 400 Poolse soldaten om het leven gekomen of als vermist opgegeven. Om dat niet te vergeten, staat erin Driel een monument voor hen. Elk jaar herdenken familieleden van de Poolse para's en Nederlanders wat deze soldaten hebben gedaan. De Polen leggen kransen van witte en rode bloemen, de kleuren van de Poolse vlag.

De naam "Adam Dec" staat in de tweede kolom bijna onderaan.

Bronnen

Rapport van marechaussee R. van Scherpenzeel
Gemeente Beusichem
Eigen onderzoek
Gegevens Poolse militaire graven
Polen in Beeld