Crash Lancaster bij Zoelmond 1945

Gemeente Buren > Gecrashte geallieerde vliegtuigen

Crash Avro Lancaster HK770 (GI-T) bij Zoelmond, 22 april 1945

Avro Lancaster- Bron Kogo

Op 22 april 1945, slechts twee weken voor het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa, stortte een Britse Avro Lancaster bommenwerper neer in het grensgebied tussen Zoelmond en Maurik in de Gelderse Betuwe. Het toestel was onderweg terug van een bombardementsmissie boven Bremen, Duitsland. Opmerkelijk genoeg overleefde de voltallige bemanning de crash door tijdig te springen, waarna zij krijgsgevangen werden gemaakt in een inmiddels chaotisch en afgesneden bezet Nederland.

Het toestel

Type: Avro Lancaster B Mk I
Serienummer: HK770
Squadron: No. 622 Squadron (RAF)
Code: GI-T
Basis: RAF Mildenhall, Suffolk, Verenigd Koninkrijk

De vlucht en de voltreffer

Op zondagmiddag 22 april 1945 om 15.10 uur steeg de Lancaster samen met 15 andere toestellen van No. 622 Squadron op van RAF Mildenhall voor een dagelijkse bombardementsvlucht naar Bremen. Vanwege dichte bewolking boven het doelwit maakte het toestel gebruik van de zogenaamde G/H-bombardementstechniek. Dit nauwkeurige navigatie- en richtsysteem werkte met radiosignalen via grondstations in bevrijd gebied, waardoor de bemanning blind door de wolken heen kon mikken.

Juist vanwege deze techniek moesten de bommenwerpers in een strakke, voorspelbare formatie vliegen. Dit maakte hen een kwetsbaar doelwit voor de radar-gestuurde Duitse Flak-batterijen rond Bremen. Terwijl de Lancaster zich om 18.28 uur op de laatste bombardementsrun bevond, kreeg het toestel een voltreffer van het luchtafweergeschut. De inslag trof de buitenste linkermotor, die samen met ongeveer twee meter van de vleugeltip volledig werd weggeslagen. Het achtergebleven gat in de vleugel vatte direct vlam.

Het vliegtuig raakte zwaar uit balans en maakte een angstaanjagende, tollende duikvlucht van 18.000 voet (ongeveer 5,5 kilometer) naar 12.000 voet (ongeveer 3,6 kilometer). Ondanks de enorme G-krachten wisten de piloot en zijn flight engineer het toestel wonder boven wonder weer onder controle te krijgen, waarna de bommenlading in veiligheid werd gebracht en het bevel om te springen ("Bail out!") werd gegeven.

Omdat de brandende Lancaster na de voltreffer nog een aanzienlijk stuk sturend en zwevend heeft afgelegd richting bevrijd gebied, raakte de bemanning tijdens de afsprong over een groot gebied verspreid. De feitelijke inslag van het volledig onbestuurbare toestel vond uiteindelijk plaats in de uiterwaarden en akkers op de grens tussen Zoelmond en Maurik. Van de zestien opgestegen toestellen van No. 622 Squadron die dag, was de HK770 het enige vliegtuig dat niet terugkeerde op Mildenhall.

De bemanning

De gehele Britse bemanning wist met succes uit het toestel te springen, waarschijnlijk boven Duits grondgebied. Allen overleefden de oorlog als krijgsgevangene (POW). Hieronder een overzicht van de bemanningsleden:

Edward George Cook, Flight Lieutenant, Piloot,
Krijgsgevangen

Hij ontving voor zijn moed het Distinguished Flying Cross (DFC). Cook bleef doodgemoederd aan de stuurknuppel hangen om het brandende en asymmetrische vliegtuig stabiel te houden, zodat zijn mannen veilig konden ontsnappen. Hij wist zelf als allerlaatste uit het toestel te springen vanaf een hoogte van slechts 1.200 voet (ca. 360 meter), nadat hij de Lancaster nog net boven Nederlands grondgebied had weten te brengen. Omdat transportsystemen naar Duitsland eind april 1945 volledig platlagen, werd hij lokaal opgesloten in de gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht en later in een geïmproviseerd krijgsgevangenkamp op Terschelling. Na de oorlog emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij in de buurt van Lake Havasu, Arizona woonde.

Thomas McLaren, Sergeant, Flight Engineer, Krijgsgevangen
McLaren stond tijdens de fatale duikvlucht stand-by bij het brandstofpaneel om direct de toevoer naar de brandende linkermotor af te sluiten, waarmee hij een vroegtijdige explosie van het toestel voorkwam.

Melville Parry, Flying Officer, Navigator, Krijgsgevangen
Als ervaren navigator bediende hij tijdens de missie de complexe G/H-apparatuur om het toestel blindelings door het wolkendek naar Bremen te loodsen.

Peter David Gough, Flying Officer, Bomb Aimer (bommenrichter), Krijgsgevangen
Gough lag tijdens de flak-inslag helemaal voorin de glazen neus van de Lancaster en keek recht in het inferno. Hij was de eerste die via het noodluik in de neus uit het toestel sprong.

Robert Walker Sherry, Flying Officer, Boordtelegrafist, Krijgsgevangen
Sprong kort na de bommenrichter en navigator uit het noodluik aan de voorzijde van het toestel.

C.T. Savage, Sergeant, Mid-Upper Gunner (boordschutter midden), Krijgsgevangen
In de officiële RAF-boeken staat hij geregistreerd onder de initialen T.J. of zijn tweede voornaam James (voluit Terence James, in sommige documenten genoteerd als C.T. Savage). Hij wist op tijd uit zijn kwetsbare koepel bovenop de romp te kruipen om via de achterdeur te springen.

Ronald Charles Hagerty, Sergeant, Rear Gunner (achterschutter), Krijgsgevangen
Nam samen met Savage de ontsnappingsroute via de achterdeur van de romp, net voordat het toestel onbestuurbaar werd en neorstortte bij Zoelmond.

Historische context

Deze crash was bijzonder omdat het het allerlaatste operatieve verlies was van No. 622 Squadron tijdens de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de bemanning van de HK770 in gevangenschap de bevrijding afwachtte, werd hun squadron slechts enkele weken later, in mei 1945, ingezet voor humanitaire missies. Tijdens Operatie Manna dropten de overgebleven Lancasters van het squadron voedselpakketten boven het uitgehongerde westen van Nederland.

Na de oorlog bleef No. 622 Squadron actief als transport- en reservistensquadron en is tegenwoordig gestationeerd op RAF Brize Norton.