Crash Hawker Typhoon jan. 1945

Gemeente Culemborg > Gesn. geallieerde militairen

De crash van Hawker Typhoon Mk.Ib (RB321 / OV-A) bij Culemborg

Eerbetoon aan Warrant Officer John Henry Murch (1921–1945)

Hawker Typhoon MN235 in het RAF Museum in Hendon Bron: Dapi89 op en.wikipedia

De crash van de Hawker Typhoon Mk.Ib met het serienummer RB321 en squadroncode OV-A is een van de meest tragische incidenten uit de slotfase van de Tweede Wereldoorlog in de regio Culemborg. Dankzij de officiële Britse Operations Record Books (ORB) van No. 197 Squadron en de verliesregisters van de RAF kunnen we de fatale vlucht van deze jonge vliegenier vandaag de dag nauwkeurig reconstrueren en de herinnering aan de jongen achter de machine levend houden.

De jongen uit Cardiff

Achter de kille militaire registratie schuilt het verhaal van John Henry Murch (RAF-servicenummer 1315809). John werd in 1921 geboren in de Welshe hoofdstad Cardiff als de enige zoon van John Henry Murch Senior en Annie Murch. Hij groeide op in de levendige wijk Roath. Als pientere jongen slaagde hij voor zijn toelatingsexamen voor de prestigieuze Cardiff High School for Boys aan Newport Road, een selectieve grammar school waar hij zijn tienerjaren doorbracht.

Toen de oorlog uitbrak, meldde de jonge Welshman zich vrijwillig aan bij de Royal Air Force. Het was een besluit dat een zware wissel trok op het thuisfront: John was een ongetrouwde, twintigjarige jongen en de oogappel van zijn ouders. Tegen de tijd dat hij als ervaren Warrant Officer in de cockpit van zijn Typhoon stapte, had het lot de familie in Wales al zwaar getroffen; zijn vader was inmiddels overleden, waardoor zijn moeder Annie alleen achterbleef in hun huis aan Adeline Street, biddend voor de veilige terugkeer van haar enige kind.

De piloot en zijn toestel

Zijn toestel, de Hawker Typhoon, was een gevreesde jachtbommenwerper uitgerust met vier 20mm-kanonnen. Hoewel het een herriesterk wapen was, vormde de enorme vloeistofgekoelde Napier Sabre-motor aan de onderzijde een kwetsbaar doelwit voor grondvuur. Zeker tijdens de gevaarlijke low-level (laagvliegende) missies waar het squadron om bekendstond, kon één enkele Flak-scherf in het koelsysteem al fataal zijn.

De fatale missie: 23 januari 1945

In de bittere winter van 1945 vloog No. 197 Squadron intensieve 'gewapende verkenningen' (Armed Reconnaissance) vanaf vliegbasis Deurne bij Antwerpen (Advanced Landing Ground B.70). Het doel van deze missies was het lamleggen van het Duitse spoorwegtransport en militair wegverkeer (interdiction) om de vijandelijke aanvoerlijnen af te snijden.

14:15 uur: Warrant Officer Murch stijgt met zijn sectie op vanaf vliegbasis Deurne. De route leidt hen naar de strategische regio Utrecht–Tiel–Geldermalsen.
15:15 uur: De Typhoons vliegen op lage hoogte boven de West-Betuwe, constant op zoek naar Duitse transporten op de grond.

Bij het naderen van Culemborg, vlak bij de vitale spoorlijn en de rivier de Lek, slaat het noodlot toe. De Duitsers hadden de spoordijken en de uiterwaarden rond de brug letterlijk volgepakt met mobiele 2cm Flak-vierlingen (Vierlingsgeschut) en 3,7cm Flak. Geallieerde vliegers noemden dit soort zwaar verdedigde knooppunten ook wel "Flak traps" (Flak-vallen). Murch vloog die middag letterlijk een muur van vuur tegemoet.

De Typhoon van Murch wordt vol getroffen en vat direct vlam. Door de hoge snelheid en de zeer lage vlieghoogte heeft de jonge piloot geen enkele schijn van kans of tijd meer om zijn cockpit te openen en het toestel veilig per parachute te verlaten. De RB321 boort zich met enorme snelheid in de Culemborgse grond en wordt volledig vernield. John Henry Murch is op slag dood, ver weg van het vertrouwde Cardiff.

Een historisch knelpunt: Murch of Smith?

Op sommige historische websites en in oudere databases (waaronder die van de Studiegroep Luchtoorlog) staat hardnekkig vermeld dat de Nieuw-Zeelandse piloot Squadron Leader A.H. Smith (NZ411947) in dit gecrashte toestel zat, of dat dit incident plaatsvond op 31 december 1944. Dit is een klassieke, dubbele administratieve fout die al decennia in online registers rondzingt.

Een diepgaand onderzoek legt een zogeheten foutieve kruisverwijzing bloot, waarbij de gegevens van twee volledig verschillende incidenten per ongeluk in elkaar zijn geschoven:

De werkelijkheid voor S/Ldr. A.H. Smith: Deze Nieuw-Zeelandse officier vloog niet in een Typhoon, maar in een Hawker Tempest (EJ865) bij No. 486 (RNZAF) Squadron. Hij stortte bovendien niet neer op 23 januari 1945, maar weken eerder, op 31 december 1944 (Oudejaarsdag). Na een aanval in de regio Gilze-Rijen werd zijn toestel geraakt, waarna hij een buiklanding maakte in de omgeving van Utrecht / Amersfoort. Smith overleefde de crash en werd krijgsgevangen gemaakt (POW).

De werkelijkheid voor Culemborg: De crash bij de Culemborgse spoorbrug vond onomstotelijk plaats op 23 januari 1945. Het ging hierbij om de Typhoon RB321 en de piloot was wel degelijk de ongelukkige Warrant Officer John Henry Murch.

Omdat beide jagers in dezelfde brede regio (Utrecht/Betuwe) door de Flak werden neergehaald, zijn naoorlogse onderzoekers in de vroege archieven de administratie van het Culemborgse wrak uit januari per ongeluk gaan koppelen aan de naam van de hoogste officier (Smith) die destijds in die regio vermist raakte. De chronologische feiten en de dagrapporten van de RAF bewijzen echter dat deze twee crashes los van elkaar staan. In de Typhoon bij Culemborg zat Murch.

Begrafenis en laatste rustplaats

Het stoffelijk overschot van John Murch werd door de Duitse bezetter geborgen. Hij werd aanvankelijk met militaire eer begraven op de Algemene Begraafplaats in Culemborg.

Na de oorlog is hij overgebracht naar zijn definitieve rustplaats tussen zijn kameraden. Hij ligt vandaag de dag begraven op het Jonkerbos War Cemetery in Nijmegen (Grafnummer: 20. A. 4.). Op zijn grafsteen staat de ontroerende tekst die zijn moeder in Wales destijds voor haar enige zoon koos:

Zijn er nog meer "In proud and loving memory of our dear only son John. Sadly missed."